Φάρος του Πνεύματος

Η φιλία μεταξύ αντίθετων είναι φοβερή, άγρια και πολλές φορές δεν διαρκεί μέσα μας, ενώ η φιλία μεταξύ όμοιων είναι ήρεμη και διαρκεί σ’ όλη τη ζωή. Πλάτωνος Νόμοι Ποτέ δεν τυχαίνει να είναι φίλος ο κακός με τον κάκο ούτε να μην είναι φίλος ο καλός με τον καλό. Πλάτωνος, Φαίδρος  Στοβαίος, Εκλογαί-Αποφθέγματα-Υποθήκαι, Βιβλίον Δεύτερον, Τόμος 5, Εκδόσεις Κάκτος

- Όμως η αδικία συμβαίνει να είναι κακό και άσχημο πράγμα για όποιον αδικεί σε κάθε περίπτωση; Το υποστηρίζουμε ή όχι; - Το υποστηρίζουμε. - Άρα δεν πρέπει να αδικεί κάποιος με κανέναν τρόπο; - Όχι βέβαια. - Άρα δεν πρέπει, ούτε όταν αδικείται, να ανταποδίδει την αδικία, όπως φαντάζεται ο πολύς κόσμος, επειδή με κανέναν τρόπο δεν πρέπει βέβαια να αδικεί κάποιος; - Δεν φαίνεται ότι πρέπει.  - Λοιπόν, πρέπει κάποιος να κάνει κακό, Κρίτωνα ή όχι; - Δεν πρέπει βέβαια, Σωκράτη. - Λοιπόν είναι δίκαιο ή δεν είναι δίκαιο να ανταποδίδει κάποιος το κακό, όταν παθαίνει κακό, όπως λέει ο πολύς κόσμος; - Με κανένα τρόπο. - Διότι βέβαια το να κάνει κάποιος κακό στους ανθρώπους δε διαφέρει καθόλου από το να τους αδικεί. - Μιλάς την αλήθεια. - Άρα δεν πρέπει ούτε την αδικία να ανταποδίδει ούτε να κάνει κακό σε κανέναν από τους ανθρώπους, ούτε κι αν παθαίνει οτιδήποτε από αυτούς. Και πρόσεξε, Κρίτωνα, όταν παραδέχεσαι αυτά, να μην τα παραδέχεσαι αντίθετα προς τις απόψεις σου, διότι ...

Από μένα όμως θα ακούσετε όλη την αλήθεια- και όχι, μα το Δία, λόγια δουλεμένα προσεκτικά και στα ρήματα και στα ουσιαστικά, όπως τα δικά τους, ούτε φορτωμένα με στολίδια, αλλά θα ακούσετε όποιες λέξεις μου έρχονται στο μυαλό χωρίς κανένα σχέδιο – πιστεύω ότι είναι δίκαια αυτά που λέω- και κανένας από σας ας μην περιμένει κάτι διαφορετικό. Γιατί καθόλου δεν ταιριάζει, Αθηναίοι, σε κάποιον που βρίσκεται σ' αυτή την ηλικία, να έρχεται μπροστά σας και σαν παιδάκι λόγους να πλάθει. Για πρώτη μου φορά, στα εβδομήντα μου χρόνια, εμφανίζομαι μπροστά σε δικαστήριο· και πραγματικά μου είναι άγνωστος ο τρόπος που μιλάνε εδώ. Πολύ καλά αυτό να εξετάσετε και μεγάλη προσοχή να δώσετε σ' αυτό: αν ορθά πράγματα λέω ή όχι, γιατί αυτή είναι η μέγιστη αρετή του δικαστή, ενώ του ρήτορα είναι να λέει την αλήθεια. Όμως ας γίνει ότι ο θεός θέλει, στο νόμο πρέπει να υπακούσω και να απολογηθώ. Εξετάζοντάς τον λοιπόν προσεκτικά ―δε χρειάζεται να πω όνομα, ήταν όμως ...

Κριτίας: Αν θυμηθώ αρκετά για να φέρω τον μύθο που είπαν κάποτε οι ιερείς (της Αιγύπτου) στο Σόλωνα, ο οποίος τον έφερε σε μας, είμαι βέβαιος ότι θα δώσω την εντύπωση [...] πως είπα πολύ καλά αυτά που είχα να πω. [...] Πρώτα απ’ όλα, πρέπει να θυμηθούμε ότι πέρασαν συνολικά 9.000 χρόνια από τότε πού έγινε ο πόλεμος ανάμεσα σ’ εκείνους που ζούσαν έξω από τις στήλες του Ηρακλή (Ατλαντικός Ωκεανός) και σ’ όλους εκείνους που κατοικούσαν στο μέσα μέρος (κάτοικοι των χωρών που βρέχονται από τη Μεσόγειο). Οφείλω λοιπόν να σας μιλήσω για τον πόλεμο με όλες τις λεπτομέρειες. Την αρχηγία όσων κατοικούσαν μέσα λέγεται πως είχε αυτή η πόλη μέχρι το τέλος του πολέμου, ενώ των άλλων αρχηγοί ήταν οι βασιλιάδες της νήσου Ατλαντίδας, που όπως είπαμε, ήταν κάποτε μεγαλύτερη από τη Λιβύη (Αφρικανική ήπειρος) και την Ασία μαζί. Τώρα που βυθίστηκε από σεισμούς, έχει καλυφθεί από λάσπη, η οποία εμποδίζει όσους θέλουν να ταξιδέψουν στον ωκεανό που βρίσκεται πιο πέρα.  [...] Πριν όμως αρχίσω, οφε...

Ο διάλογος Κριτίας αποτελεί συνέχεια του Τίμαιου, δεύτερο μέρος, κατά μία εκδοχή, ανολοκλήρωτης τριλογίας του Πλάτωνα (το τρίτο μέρος θα ήταν ο διάλογος Ερμοκράτης). Ο Κριτίας δεν ολοκληρώθηκε, αφού ο Πλάτωνας τον εγκατέλειψε και συνέγραψε τους Νόμους. Η ονομασία του διαλόγου οφείλεται στον κύριο ομιλητή, τον Κριτία, προπάππο του Πλάτωνα, ενώπιον των ίδιων προσώπων που συναντάμε και στον Τίμαιο. Ο υπότιτλος Ατλαντικός παραπέμπει στο θέμα του διαλόγου πού είναι η εξιστόρηση της νικηφόρας σύγκρουσης της αρχαίας πόλης των Αθηνών προς τους βασιλείς της Ατλαντίδας. Στην αρχή της αφήγησης του ο Κριτίας, αφού αναφέρει το θέμα που πρόκειται ν’ αναπτύξει, εκθέτει τα σχετικά με την αρχαία πόλη των Αθηνών, 9.000 χρόνια πριν από τον διαδραματιζόμενο διάλογο, απώτερη πηγή των οποίων είναι οι πληροφορίες που έδωσαν στο Σόλωνα οι ιερείς της Αιγύπτου. Η αρχαία Αττική, χώρα προστατευόμενη από την Αθηνά και τον Ήφαιστο, περιγράφεται ως εύφορη και με φυσικές καλλονές περιοχή, στην οποία οι γηγενε...

Πρέπει βέβαια σε μία πόλη -  εννοούμε αυτή που δεν θα έχει τη μεγαλύτερη αρρώστια, ορθότερο θα ήταν να ονομάζεται διχασμός παρά αναταραχή -  να μην υπάρχει ούτε δυσάρεστη φτώχεια σε μερικούς πολίτες ούτε πάλι πλούτος, επειδή αυτά τα δύο γεννούν αυτά τα δύο.

Η θέσπιση των νόμων μας απέβλεπε σ’ αυτό, δηλαδή πως οι άνθρωποι θα ευτυχήσουν όσο γίνεται πιο πολύ και θα είναι πάρα πολύ φίλοι μεταξύ τους. Δεν θα μπορούν όμως ποτέ οι πολίτες να γίνουν φίλοι μεταξύ τους, εκεί όπου υπάρχουν πολλές δίκες μεταξύ τους και πολλές αδικίες, αλλ’ όπου υπάρχουν όσο γίνεται πιο μικρές και πιο λίγες. Λέμε λοιπόν ότι δεν πρέπει να υπάρχει στην πόλη ούτε χρυσάφι ούτε ασήμι ούτε μεγάλη χρηματιστηριακή δραστηριότητα με κερδοσκοπία, τοκογλυφία και άσχημα κοπάδια, αλλά όσα παράγει και δίνει η γεωργία, και από αυτά όσα δεν θα αναγκάσουν τον άνθρωπο με την οικονομική δραστηριότητά του να αμελεί αυτά για τα οποία από τη φύση τους υπάρχουν τα υλικά αγαθά. Αυτά είναι η ψυχή και το σώμα, που χωρίς γυμναστική και χωρίς την άλλη εκπαίδευση δεν θα μπορούσαν ποτέ να γίνουν αξιόλογα. Για το λόγο αυτό λοιπόν έχουμε πει όχι μόνο μία φορά ότι πρέπει να τιμούμε τελευταία στη σειρά τη φροντίδα των υλικών αγαθών, διότι, καθώς είναι τρία συνολικά με τα οποία ασχολείται σοβαρά κ...

Στο απόσπασμα που ακολουθεί, έχουμε, διάλογο ανάμεσα στο Σωκράτη και τον Πολέμαρχο (Γιός του Σικελού μέτοικου, ρήτορα, Κέφαλου) Σωκράτης: Ταιριάζει άραγε στο δίκαιο άνθρωπο να βλάπτει ακόμα και τον οποιονδήποτε; Πολέμαρχος: Βεβαιότατα, πρέπει να βλάπτει σαφώς και τους κακούς και τους εχθρούς. Σωκράτης: Αν βλαφτούν τ’ άλογα, γίνονται χειρότερα ή καλύτερα; Πολέμαρχος: Χειρότερα. Σωκράτης: Άραγε σε τι, στην αξία των σκύλων ή στην αξία των αλόγων; Πολέμαρχος: Στην αξία των αλόγων. Σωκράτης: Άρα λοιπόν και οι σκύλοι, αν βλαφτούν γίνονται χειρότεροι στην αξία των σκύλων και όχι των αλόγων; Πολέμαρχος: Κατ’ ανάγκη. Σωκράτης: Και για τους ανθρώπους, φίλε μου, δεν θα πούμε τα ίδια, ότι δηλαδή, αν βλαφτούν, γίνονται χειρότεροι στην ανθρώπινη Αρετή; Πολέμαρχος: Βεβαίως. Σωκράτης: Μα η δικαιοσύνη δεν είναι ανθρώπινη αρετή; Πολέμαρχος:  Αναγκαστικά και αυτό. Σωκράτης: Οπότε, φίλε μου, όσ...

Στο απόσπασμα που ακολουθεί, έχουμε, διάλογο ανάμεσα στο Σωκράτη και τον Κέφαλο (Σικελό μέτοικο, ρήτορα) Οι περισσότεροι λοιπόν από μας που συναναστρεφόμαστε, θρηνούν γιατί λαχταρούν τις ηδονές της νιότης και συλλογίζονται τους έρωτες, τα συμπόσια και τις διασκεδάσεις και όλα τα σχετικά, και αγανακτούν που έχασαν, λέει, κάποια σημαντικά πράγματα και που τότε ζούσαν καλά, ενώ τώρα δεν ζουν καθόλου. Μερικοί θρηνούν και για τις προσβολές που λόγω του γήρατος δέχονται από τους δικούς τους, και γι’ αυτό όλο το λένε, πόσων κακών αιτία είναι τα γηρατειά. Εμένα όμως μου φαίνονται, Σωκράτη, πως αυτοί δεν κατηγορούν το πραγματικό αίτιο, γιατί, αν ήταν αυτό το αίτιο, θα πάθαινα κι εγώ τα ίδια από τα γηρατειά, καθώς κι όλοι οι άλλοι που έφτασαν σ’ αυτή την ηλικία. Εγώ όμως τώρα πια συνάντησα κι άλλους που δεν έχουν αυτή τη στάση, και μία φορά μάλιστα ήμουν κοντά στον ποιητή Σοφοκλή που ρωτήθηκε από κάποιον:  “πως τα βολεύεις Σοφοκλή με τις ερωτικές ηδονές; Μπορείς ακόμα να συνευρεθ...