Πλάτωνος Πολιτεία: Τα γηρατειά και ο πλούτος

Στο απόσπασμα που ακολουθεί, έχουμε, διάλογο ανάμεσα στο Σωκράτη και τον Κέφαλο (Σικελό μέτοικο, ρήτορα)

Οι περισσότεροι λοιπόν από μας που συναναστρεφόμαστε, θρηνούν γιατί λαχταρούν τις ηδονές της νιότης και συλλογίζονται τους έρωτες, τα συμπόσια και τις διασκεδάσεις και όλα τα σχετικά, και αγανακτούν που έχασαν, λέει, κάποια σημαντικά πράγματα και που τότε ζούσαν καλά, ενώ τώρα δεν ζουν καθόλου. Μερικοί θρηνούν και για τις προσβολές που λόγω του γήρατος δέχονται από τους δικούς τους, και γι’ αυτό όλο το λένε, πόσων κακών αιτία είναι τα γηρατειά. Εμένα όμως μου φαίνονται, Σωκράτη, πως αυτοί δεν κατηγορούν το πραγματικό αίτιο, γιατί, αν ήταν αυτό το αίτιο, θα πάθαινα κι εγώ τα ίδια από τα γηρατειά, καθώς κι όλοι οι άλλοι που έφτασαν σ’ αυτή την ηλικία. Εγώ όμως τώρα πια συνάντησα κι άλλους που δεν έχουν αυτή τη στάση, και μία φορά μάλιστα ήμουν κοντά στον ποιητή Σοφοκλή που ρωτήθηκε από κάποιον: 

“πως τα βολεύεις Σοφοκλή με τις ερωτικές ηδονές; Μπορείς ακόμα να συνευρεθείς με γυναίκα;” 

Και αυτός απάντησε: “Σε καλό σου άνθρωπέ μου, με μεγάλη ευχαρίστηση απαλλάχτηκα από αυτό, σαν να γλίτωσα από κάποιο λυσσασμένο κι άγριο αφεντικό.”

Και τότε λοιπόν η απάντηση του μου φάνηκε καλή και τώρα εξίσου. Γιατί βρίσκει κανείς πολύ γαλήνη και ελευθερία, από αυτά τουλάχιστον, με τα γηρατειά. Άμα οι πόθοι σταματήσουν να βασανίζουν και καταλαγιάσουν, τότε απόλυτα επαληθεύεται αυτό που είπε ο Σοφοκλής, απαλλάσσεται κανείς από πολλούς και παράφρονες αφέντες. Αλλά και αυτά και τα παράπονα για τους συγγενείς μία αιτία έχουν Σωκράτη, όχι τα γηρατειά, αλλά το χαρακτήρα των ανθρώπων. Αν δηλαδή είναι ευγενικοί και καλόβολοι, τότε και τα γηρατειά είναι λιγότερο βαριά, διαφορετικά Σωκράτη, και τα γηρατειά και η νιότη γίνονται δύσκολα σε τέτοιον άνθρωπο .

Και θαυμάζοντας εγώ αυτόν που μίλησε έτσι, επειδή ήθελα να συνεχίσει, τον παρακινούσα και του είπα: “Νομίζω, Κέφαλε, πως οι περισσότεροι άνθρωποι δεν συμφωνούν όταν λες αυτά, αλλά θεωρούν ότι εσύ αντέχεις τα γηρατειά εύκολα, όχι λόγω του χαρακτήρα σου, αλλά γιατί έχεις μεγάλη περιουσία, γιατί οι πλούσιοι, λένε, έχουν πολλά να τους παρηγορούν.

Αλήθεια λες, δεν συμφωνούν, είπε. Και έχουν κάποιο δίκιο, όχι όσο νομίζουν όμως.

[...]

Ούτε οποίος έχει καλό χαρακτήρα θα υπέφερε πολύ εύκολα τα γηρατειά με τη φτώχεια, ούτε ο κακότροπος θα ήταν ποτέ ευχαριστημένος με τον εαυτό του, επειδή πλούτισε.

Πηγή:Πλάτων Πολιτεία (ή Περί δικαίου), Τόμος 1, Εκδόσεις Κάκτος