Φάρος του Πνεύματος

Ο Σωκράτης κάποιον που ισχυριζόταν ότι τα ξέρει όλα και πρόβαλε την πολυμάθειά του (έτυχε να προχωρήσει μαζί του προς την Ακαδημία), αφού σταμάτησε σ’ ένα μέρος φυτεμένο, τον ρώτησε: “Δε σου φαίνεται ότι ο γεωργός έδειξε αμέλεια, αφού δε φύτεψε όλη τη γη του, αλλ’ άφησε αφύτευτα σημεία ανάμεσα στα δέντρα;” Όταν αυτός του είπε: “ όμως αν δεν το είχε κάνει, κανένα από αυτά δε θα ζούσε πια, αλλά θα χανόταν το ένα από το άλλο”, είπε: “Λοιπόν εσύ μην αφήνοντας μέσα στην ψυχή σου ούτε καν ένα μικρό χώρο και σωριάζοντας τη μια γνώση πάνω στην άλλη φαντάζεσαι ότι θα δρέψεις κάποιον καρπό απ’ αυτές;” Στοβαίος, Εκλογαί-Αποφθέγματα-Υποθήκαι, Βιβλίον Δεύτερον, Τόμος 5, Εκδόσεις Κάκτος

Η φράση «λίθοι και πλίνθοι και ξύλα και κέραμοι ατάκτως ερριμμένα» λέγεται με την έννοια της ακαταστασίας και αταξίας. Συνήθως, μάλιστα, αναφέρεται μόνο ένα μέρος της φράσης, πχ. «ξύλα και κέραμοι» και τα άλλα υπονοούνται. Η φράση σημαίνει κατά λέξη: «λιθάρια και πλίθες και ξύλα και κεραμίδια, ριγμένα άταχτα (στην τύχη)». Η έκφραση προέρχεται από τα Απομνημονεύματα του Ξενοφώντος, όπου μιλάει ο Σωκράτης για τις ιδιότητες του στρατηγού. Θέλοντας να δείξει τη σπουδαιότητα της τακτικής τέχνης, είπε πως ο άτακτος στρατός θυμίζει υλικά για χτίσιμο ριγμένα ανάκατα κι επομένως άχρηστα για να κτιστεί καλά το σπίτι. Συγκεκριμένα ο Ξενοφώντας αναφέρει τα εξής: «καλὸν δὲ καὶ τὸ τακτικὸν εἶναι· πολὺ γὰρ διαφέρει στράτευμα τεταγμένον ἀτάκτου, ὥσπερ λίθοι τε καὶ πλίνθοι καὶ ξύλα καὶ κέραμος ἀτάκτως μὲν ἐρριμμένα οὐδὲν χρήσιμά ἐστιν» Πηγή:  newsbeast.gr

- Όμως η αδικία συμβαίνει να είναι κακό και άσχημο πράγμα για όποιον αδικεί σε κάθε περίπτωση; Το υποστηρίζουμε ή όχι; - Το υποστηρίζουμε. - Άρα δεν πρέπει να αδικεί κάποιος με κανέναν τρόπο; - Όχι βέβαια. - Άρα δεν πρέπει, ούτε όταν αδικείται, να ανταποδίδει την αδικία, όπως φαντάζεται ο πολύς κόσμος, επειδή με κανέναν τρόπο δεν πρέπει βέβαια να αδικεί κάποιος; - Δεν φαίνεται ότι πρέπει.  - Λοιπόν, πρέπει κάποιος να κάνει κακό, Κρίτωνα ή όχι; - Δεν πρέπει βέβαια, Σωκράτη. - Λοιπόν είναι δίκαιο ή δεν είναι δίκαιο να ανταποδίδει κάποιος το κακό, όταν παθαίνει κακό, όπως λέει ο πολύς κόσμος; - Με κανένα τρόπο. - Διότι βέβαια το να κάνει κάποιος κακό στους ανθρώπους δε διαφέρει καθόλου από το να τους αδικεί. - Μιλάς την αλήθεια. - Άρα δεν πρέπει ούτε την αδικία να ανταποδίδει ούτε να κάνει κακό σε κανέναν από τους ανθρώπους, ούτε κι αν παθαίνει οτιδήποτε από αυτούς. Και πρόσεξε, Κρίτωνα, όταν παραδέχεσαι αυτά, να μην τα παραδέχεσαι αντίθετα προς τις απόψεις σου, διότι ...

Από μένα όμως θα ακούσετε όλη την αλήθεια- και όχι, μα το Δία, λόγια δουλεμένα προσεκτικά και στα ρήματα και στα ουσιαστικά, όπως τα δικά τους, ούτε φορτωμένα με στολίδια, αλλά θα ακούσετε όποιες λέξεις μου έρχονται στο μυαλό χωρίς κανένα σχέδιο – πιστεύω ότι είναι δίκαια αυτά που λέω- και κανένας από σας ας μην περιμένει κάτι διαφορετικό. Γιατί καθόλου δεν ταιριάζει, Αθηναίοι, σε κάποιον που βρίσκεται σ' αυτή την ηλικία, να έρχεται μπροστά σας και σαν παιδάκι λόγους να πλάθει. Για πρώτη μου φορά, στα εβδομήντα μου χρόνια, εμφανίζομαι μπροστά σε δικαστήριο· και πραγματικά μου είναι άγνωστος ο τρόπος που μιλάνε εδώ. Πολύ καλά αυτό να εξετάσετε και μεγάλη προσοχή να δώσετε σ' αυτό: αν ορθά πράγματα λέω ή όχι, γιατί αυτή είναι η μέγιστη αρετή του δικαστή, ενώ του ρήτορα είναι να λέει την αλήθεια. Όμως ας γίνει ότι ο θεός θέλει, στο νόμο πρέπει να υπακούσω και να απολογηθώ. Εξετάζοντάς τον λοιπόν προσεκτικά ―δε χρειάζεται να πω όνομα, ήταν όμως ...

Ο Σωκράτης, όταν τον ρώτησαν ποια πόλη διοικείται με τον καλύτερο τρόπο, είπε: “εκείνη που τηρεί τους νόμους και τιμωρεί όσους αδικούν”. Όταν τον ρώτησαν ποια πόλη διοικείται άσχημα, είπε: “εκείνη στην οποία οι άρχοντες προέρχονται από φατρίες”. Όταν τον ρώτησαν ποια πόλη είναι πιο δυνατή, είπε: “εκείνη που έχει ενάρετους άνδρες”. Όταν τον ρώτησαν ποιους πρέπει να τοποθετούν ως άρχοντες, είπε: “εκείνους που διαπαιδαγωγήθηκαν καλά από την παιδική ηλικία τους και, όταν έφτασαν σε ώριμη ηλικία, δεν έχουν γίνει προδότες της ... ηλικίας τους, για να κερδίζουν”.  Πηγή: Στοβαίος, Εκλογαί - Αποφθέγματα - Υποθήκαι, Βιβλίον τέταρτον, Περί Πολιτείας

Στο απόσπασμα που ακολουθεί, έχουμε, διάλογο ανάμεσα στο Σωκράτη και τον Πολέμαρχο (Γιός του Σικελού μέτοικου, ρήτορα, Κέφαλου) Σωκράτης: Ταιριάζει άραγε στο δίκαιο άνθρωπο να βλάπτει ακόμα και τον οποιονδήποτε; Πολέμαρχος: Βεβαιότατα, πρέπει να βλάπτει σαφώς και τους κακούς και τους εχθρούς. Σωκράτης: Αν βλαφτούν τ’ άλογα, γίνονται χειρότερα ή καλύτερα; Πολέμαρχος: Χειρότερα. Σωκράτης: Άραγε σε τι, στην αξία των σκύλων ή στην αξία των αλόγων; Πολέμαρχος: Στην αξία των αλόγων. Σωκράτης: Άρα λοιπόν και οι σκύλοι, αν βλαφτούν γίνονται χειρότεροι στην αξία των σκύλων και όχι των αλόγων; Πολέμαρχος: Κατ’ ανάγκη. Σωκράτης: Και για τους ανθρώπους, φίλε μου, δεν θα πούμε τα ίδια, ότι δηλαδή, αν βλαφτούν, γίνονται χειρότεροι στην ανθρώπινη Αρετή; Πολέμαρχος: Βεβαίως. Σωκράτης: Μα η δικαιοσύνη δεν είναι ανθρώπινη αρετή; Πολέμαρχος:  Αναγκαστικά και αυτό. Σωκράτης: Οπότε, φίλε μου, όσ...

Στο απόσπασμα που ακολουθεί, έχουμε, διάλογο ανάμεσα στο Σωκράτη και τον Κέφαλο (Σικελό μέτοικο, ρήτορα) Οι περισσότεροι λοιπόν από μας που συναναστρεφόμαστε, θρηνούν γιατί λαχταρούν τις ηδονές της νιότης και συλλογίζονται τους έρωτες, τα συμπόσια και τις διασκεδάσεις και όλα τα σχετικά, και αγανακτούν που έχασαν, λέει, κάποια σημαντικά πράγματα και που τότε ζούσαν καλά, ενώ τώρα δεν ζουν καθόλου. Μερικοί θρηνούν και για τις προσβολές που λόγω του γήρατος δέχονται από τους δικούς τους, και γι’ αυτό όλο το λένε, πόσων κακών αιτία είναι τα γηρατειά. Εμένα όμως μου φαίνονται, Σωκράτη, πως αυτοί δεν κατηγορούν το πραγματικό αίτιο, γιατί, αν ήταν αυτό το αίτιο, θα πάθαινα κι εγώ τα ίδια από τα γηρατειά, καθώς κι όλοι οι άλλοι που έφτασαν σ’ αυτή την ηλικία. Εγώ όμως τώρα πια συνάντησα κι άλλους που δεν έχουν αυτή τη στάση, και μία φορά μάλιστα ήμουν κοντά στον ποιητή Σοφοκλή που ρωτήθηκε από κάποιον:  “πως τα βολεύεις Σοφοκλή με τις ερωτικές ηδονές; Μπορείς ακόμα να συνευρεθ...