Φάρος του Πνεύματος

Τα μάτια και τα αυτιά όσων έχουν βάρβαρες ψυχές είναι κακοί μάρτυρες για τους ανθρώπους. Βάρβαρος είναι αυτός που μιλάει μια γλώσσα ακατανόητη, και κατ’ επέκταση ο αλλόφυλος. Κατά τον Ηράκλειτο βάρβαρες είναι οι ψυχές εκείνων, που δεν κατανοούν αυτά που ακούν, επειδή δεν τους το επιτρέπουν οι προκαταλήψεις και οι κεκτημένες ιδέες τους. Κατά συνέπεια, οι άνθρωποι αυτοί δεν μπορούν να είναι αξιόπιστοι μάρτυρες όσων έχουν δει και ακούσει, όχι επειδή τα δεδομένα των αισθήσεων τους είναι καθαυτά αναξιόπιστα, αλλά επειδή η σκέψη τους, σκοτισμένη από την ομίχλη των υποκειμενικών θεωρήσεων και δοξασιών, δεν μπορεί να επεξεργαστεί σωστά τις πληροφορίες που τους δίνουν οι αισθήσεις, και επομένως δεν είναι σε θέση να εκφράσουν τις πληροφορίες αυτές σε λογικά διαρθρωμένο λόγο.  Προσωκρατικοί, Όγδοος Τόμος, Ηράκλειτος, Εκδόσεις Κάκτος

  Ο Χρόνος είναι παιδί που παίζει πεσσούς, η βασιλεία ανήκει στο παιδί Ο χρόνος εδώ δεν είναι ο χρόνος στη μεταφυσική ή επιστημονική του διάσταση, αλλά ο χρόνος της ανθρώπινης ζωής όπως έχει καθοριστεί από τη μοίρα. Τι σημαίνει όμως η εικόνα του Χρόνου που παίζει πεσσούς; Οι πεσσοί ήταν παιχνίδι στρατηγικής, διαδεδομένο στην αρχαιότητα, ανάλογο με τη δική μας ντάμα, όπου ο κάθε παίκτης προσπαθούσε ν’ ακινητοποιήσει τα πιόνια του αντιπάλου, ώσπου να τον αφήσει χωρίς κανένα πιόνι. Το παιχνίδι του αυτό με τον άνθρωπο, ο Χρόνος- μοίρα έχει πάντα εξασφαλισμένη την επικράτηση (βασιλεία): στο πιόνι υγεία απαντά με το πιόνι αρρώστια, στο πιόνι νεότητα με το πιόνι γηρατειά, κι έτσι βαθμιαία εξουδετερώνει όλα τα πιόνια του ανθρώπου, οπότε κι επέρχεται ο θάνατος. Όμως ο παίκτης-χρόνος παρομοιάζεται με το παιδί; Όχι βέβαια επειδή είναι άπειρος ή αδέξιος - Είδαμε ότι πάντα βγαίνει νικητής. Εκείνο που μοιάζει να υπονοεί ο Ηράκλειτος είναι ότι οι κινήσεις του Χρόνου δεν υπαγορεύονται από κάποια η...

Η ρητορική βρίσκεται σε αναλογική σχέση με τη διαλεκτική: και οι δυο τους ασχολούνται με θέματα που, κατά κάποιο τρόπο, αποτελούν μέρος των γνώσεων όλων των ανθρώπων και δεν ανήκουν στο περιεχόμενο μιας συγκεκριμένης ειδικής επιστήμης. Αυτός είναι και ο λόγος που όλοι, λίγο πολύ, οι άνθρωποι ασκούν και τη μία και την άλλη. Όλοι, πράγματι, ως έναν βαθμό, οι άνθρωποι δοκιμάζουν και να κριτικάρουν ή να υποστηρίξουν ένα επιχείρημα και να υπερασπιστούν τον εαυτό τους ή να γίνουν κατήγοροι. Μόνο που οι περισσότεροι άνθρωποι τα κάνουν όλα αυτά άλλοι στην τύχη και άλλοι από μία συνήθεια/ικανότητα που την απέκτησαν με άσκηση. Από τη στιγμή όμως που και οι δύο αυτοί τρόποι είναι δυνατοί, είναι φανερό ότι τα πράγματα αυτά μπορούν να γίνουν και με την εφαρμογή μιας ορισμένης μεθόδου. Μπορούμε, πράγματι, να ψάξουμε με το μυαλό μας και να βρούμε γιατί κάποιοι πετυχαίνουν ενεργώντας από συνήθεια και άλλοι ενεργώντας στην τύχη. Όλοι τότε θα βρεθούμε σύμφωνοι ότι αυτού του είδους η διερεύνηση είναι...

Όσοι δεν είναι σε θέση να κατανοήσουν (τον αληθινό λόγο), ακόμα κι όταν τον ακούσουν είναι σαν τους κουφούς. Το λέει και το ρητό: παρόντες απόντες Ο Ηράκλειτος δεν αναφέρεται εδώ σε άτομα με πνευματική ανεπάρκεια αλλά, σε άτομα που κατά τα άλλα μπορεί να είναι πολύ ευφυείς, αλλά δεν καταλαβαίνουν τον αληθινό λόγο. Μοιάζουν έτσι με κουφούς, χωρίς να είναι πραγματικά - μ’ άλλα λόγια η αδυναμία τους να κατανοήσουν το φιλοσοφικό λόγο δεν προέρχεται ούτε από διανοητική υστέρηση ούτε από δυσλειτουργία της ακοής. Ο Ηράκλειος το υποδεικνύει υπαινικτικά, καταφεύγοντας σ’ ένα ρητό-παροιμία που αργότερα θα χρησιμοποιούσε και ο Ευριπίδης σε σχέση με τους δειλούς στην μάχη: είναι παρόντες απόντες. Ενώ δηλαδή είναι παρόντες στον κόσμο, στη φυσική και κοινωνική ζωή, με πλήρεις τις σωματικές και διανοητικές τους ικανότητες, είναι απόντες ως προς τον λόγο: τον ακούν χωρίς να τον καταλαβαίνουν, γιατί τους εμποδίζει η υποκειμενική, αποσπασματική θεώρηση των πραγμάτων με βάση τα προσωπικά ή συλλογικ...

Μία μέρα ο Διογένης έτρωγε ένα πιάτο φακές καθισμένος στο κατώφλι ενός τυχαίου σπιτιού. Δεν υπήρχε σε όλη την Ελλάδα πιο φθηνό φαγητό από μία σούπα με φακές. Μ’ άλλα λόγια, αν έτρωγες φακές σήμαινε ότι βρισκόσουν σε κατάσταση απόλυτης ανέχειας. Πέρασε ένα απεσταλμένος του άρχοντα και του είπε: «Α! Διογένη, Αν μάθαινες να μην είσαι ανυπότακτος κι αν κολάκευες λιγάκι τον άρχοντα, δε θα ήσουν αναγκασμένος να τρως συνέχεια φακές.» Ο Διογένης σταμάτησε να τρώει, σήκωσε το βλέμμα και κοιτάζοντας στα μάτια τον πλούσιο συνομιλητή του αποκρίθηκε: «Α, φουκαρά αδελφέ μου! Αν μάθαινες να τρως λίγες φακές, δεν θα ήσουν αναγκασμένος να υπακούς και να κολακεύεις συνεχώς τον άρχοντα.» Πηγή:  orthodoxhporeiakaizwh

Πώς είναι δυνατόν να κρυφτεί κανείς από αυτό που ποτέ δεν δύει; Σχολιασμός: Αυτό που βλέπει τα πάντα είναι το νοητό φως, δηλαδή, το φως του νου που συλλαμβάνει την αλήθεια του σύμπαντος και την εκφράζει με τον λόγο. Το συγκεκριμένο απόσπασμα δεν δηλώνει μόνο τους ανθρώπους (τότε η έννοια του θα ήταν ηθικό-θρησκευτική - οι πράξεις και οι σκέψεις των ανθρώπων εποπτεύονται), αλλά το σύνολο των όντων και φαινομένων του σύμπαντος. Η αληθινή φύση των πραγμάτων κρύβεται πίσω από τα φαινόμενα, αλλά δεν μπορεί να κρυφτεί από τον νου-λόγο που βρίσκεται πέρα και πάνω από αυτά και που αποστολή του είναι να τα εξιχνιάζει και να τα φωτίζει οδηγώντας στην πλήρη κατανόησή τους.  Προσωκρατικοί, Όγδοος Τόμος, Ηράκλειτος, Εκδόσεις Κάκτος

Όσοι δεν ξέρουν ν’ ακούν (σωστά), δεν ξέρουν και να μιλούν. Σχολιασμός: Πολλοί άνθρωποι μιλούν υπερβολικά, αλλά δεν έχουν τίποτα ουσιαστικό να πουν πέρα από την καθημερινή φλυαρία. Η γλώσσα τους δεν είναι πραγματικός λόγος, γιατί δεν αφορά την ουσία των πραγμάτων, αλλά αντικατοπτρίζει τη μονομερή, υποκειμενική τους αντίληψη για τον κόσμο. Η αδυναμία τους είναι αδυναμία γνωστική και νοητική και εκδηλώνεται με δύο τρόπους που έχουν μεταξύ τους σχέση αιτίου - αιτιατού: δεν ξέρουν να μιλούν σωστά (δηλ. σύμφωνα με τον φιλοσοφικό λόγο) επειδή δεν ξέρουν ν’ ακούν σωστά, δηλαδή να ξεχωρίζουν, μέσα από τον σωρό των λεγομένων που φτάνουν καθημερινά στ’ αυτιά τους, τον αληθινό λόγον, αυτόν που χρησιμοποιεί ο πραγματικός φιλόσοφος για να εκφράσει την καθολική αλήθεια όπως την αντιλαμβάνεται μέσω του “νου”.  Προσωκρατικοί, Όγδοος Τόμος, Ηράκλειτος, Εκδόσεις Κάκτος

Αυτός που αδικεί είναι πιο δυστυχισμένος από αυτόν που αδικείται. Πρέπει να αποφεύγουμε τις άδικες πράξεις όχι από φόβο αλλά επειδή αυτό είναι το σωστό. Είναι σωστό να εμποδίζουμε αυτόν που προσπαθεί να διαπράξει αδικία. Αν αυτό δεν γίνεται, ας μη συμμετέχουμε στην άδικη πράξη του.

Ο Σωκράτης κάποιον που ισχυριζόταν ότι τα ξέρει όλα και πρόβαλε την πολυμάθειά του (έτυχε να προχωρήσει μαζί του προς την Ακαδημία), αφού σταμάτησε σ’ ένα μέρος φυτεμένο, τον ρώτησε: “Δε σου φαίνεται ότι ο γεωργός έδειξε αμέλεια, αφού δε φύτεψε όλη τη γη του, αλλ’ άφησε αφύτευτα σημεία ανάμεσα στα δέντρα;” Όταν αυτός του είπε: “ όμως αν δεν το είχε κάνει, κανένα από αυτά δε θα ζούσε πια, αλλά θα χανόταν το ένα από το άλλο”, είπε: “Λοιπόν εσύ μην αφήνοντας μέσα στην ψυχή σου ούτε καν ένα μικρό χώρο και σωριάζοντας τη μια γνώση πάνω στην άλλη φαντάζεσαι ότι θα δρέψεις κάποιον καρπό απ’ αυτές;” Στοβαίος, Εκλογαί-Αποφθέγματα-Υποθήκαι, Βιβλίον Δεύτερον, Τόμος 5, Εκδόσεις Κάκτος

Η φιλία μεταξύ αντίθετων είναι φοβερή, άγρια και πολλές φορές δεν διαρκεί μέσα μας, ενώ η φιλία μεταξύ όμοιων είναι ήρεμη και διαρκεί σ’ όλη τη ζωή. Πλάτωνος Νόμοι Ποτέ δεν τυχαίνει να είναι φίλος ο κακός με τον κάκο ούτε να μην είναι φίλος ο καλός με τον καλό. Πλάτωνος, Φαίδρος  Στοβαίος, Εκλογαί-Αποφθέγματα-Υποθήκαι, Βιβλίον Δεύτερον, Τόμος 5, Εκδόσεις Κάκτος

Η μάθηση δημιουργεί τα ωραία έργα με κόπους, ενώ < η αμάθεια> καρπώνεται άμεσα τα άσχημα χωρίς κόπο, διότι πολλές φορές, παρά τη θέλησή του, τον οδηγεί να είναι τέτοιος. Είναι τόσο μεγάλη η φυσική δύναμη. Πηγή: Στοβαίος, Εκλογαί - Αποφθέγματα - Υποθήκαι, Βιβλίον δεύτερον

Μόνο των αγαθών ανθρώπων η φιλία υπερνικάει τις διαβολές· γιατί για κανέναν δεν είναι εύκολο να ακούσει και να δεχτεί κακολογίες ενσχέσει με ένα άτομο που ο ίδιος το δοκίμασε για μεγάλο χρονικό διάστημα. Μεταξύ αυτών των ανθρώπων υπάρχει, επίσης, εμπιστοσύνη, καθώς και η βεβαιότητα ότι ποτέ ο ένας δεν θα αδικούσε τον άλλον — και όσα άλλα απαιτούνται σε μια πραγματική φιλία.  Ηθικά Νικομάχεια 1157 a

Μια ιστορία με πρωταγωνιστές τον ίδιο τον Διογένη και μια εντυπωσιακή, πανέμορφη και διάσημη πόρνη, την Λαΐδα από την Κόρινθο. Ακόμα και γνωστοί ιστορικοί έχουν γράψει για εκείνη την πόρνη. Ο Ρωμαίος ποιητής, Προπέρτιος είχε γράψει πως «όλη η Ελλάδα έλιωνε από πόθο μπροστά στην πόρτα της». Είχε όμορφες ξανθές μπούκλες, λεπτό και καλλίγραμμο σώμα, με δύο στήθη «σαν κυδώνια». Η Λαΐδα έζησε την περίοδο του Πελοποννησιακού Πολέμου, από το 431 π.Χ. μέχρι το 404 π.Χ. Η φήμη της ήταν τέτοια που την πλησίαζαν άνδρες από κάθε γωνιά της Ελλάδας. Εκείνη το εκμεταλλεύτηκε ζητώντας υπέρογκα ποσά για να κοιμηθεί μαζί τους. Λέγεται, μάλιστα, πως τα ποσά αυτά σε σημερινά χρήματα ξεπερνούσαν κατά πολύ τις 2.000 ευρώ για μια νύχτα! Στα πόδια της είχε όποιον άνδρα ήθελε, ωστόσο, η διάσημη εταίρα ενοχλήθηκε από την… πρωτοφανή αδιαφορία που έδειχνε για εκείνη ο Διογένης όταν τα καλοκαίρια πήγαινε στην Κόρινθο. Έτσι σκέφτηκε να κάνει κάτι που θα τον εξέθετε. Μία ημέρα τον πλησίασε και του είπε π...

- Όμως η αδικία συμβαίνει να είναι κακό και άσχημο πράγμα για όποιον αδικεί σε κάθε περίπτωση; Το υποστηρίζουμε ή όχι; - Το υποστηρίζουμε. - Άρα δεν πρέπει να αδικεί κάποιος με κανέναν τρόπο; - Όχι βέβαια. - Άρα δεν πρέπει, ούτε όταν αδικείται, να ανταποδίδει την αδικία, όπως φαντάζεται ο πολύς κόσμος, επειδή με κανέναν τρόπο δεν πρέπει βέβαια να αδικεί κάποιος; - Δεν φαίνεται ότι πρέπει.  - Λοιπόν, πρέπει κάποιος να κάνει κακό, Κρίτωνα ή όχι; - Δεν πρέπει βέβαια, Σωκράτη. - Λοιπόν είναι δίκαιο ή δεν είναι δίκαιο να ανταποδίδει κάποιος το κακό, όταν παθαίνει κακό, όπως λέει ο πολύς κόσμος; - Με κανένα τρόπο. - Διότι βέβαια το να κάνει κάποιος κακό στους ανθρώπους δε διαφέρει καθόλου από το να τους αδικεί. - Μιλάς την αλήθεια. - Άρα δεν πρέπει ούτε την αδικία να ανταποδίδει ούτε να κάνει κακό σε κανέναν από τους ανθρώπους, ούτε κι αν παθαίνει οτιδήποτε από αυτούς. Και πρόσεξε, Κρίτωνα, όταν παραδέχεσαι αυτά, να μην τα παραδέχεσαι αντίθετα προς τις απόψεις σου, διότι ...

Δεν είναι δυνατό να ζει κανείς ευχάριστα, αν δεν ζει φρόνιμα, ηθικά και δίκαια, όπως και δεν μπορεί να ζει φρόνιμα, ηθικά και δίκαια, αν δεν ζει ευχάριστα. Σε όποιον, λοιπόν, τούτο (ο ευχάριστος βίος) δεν υπάρχει, δεν μπορεί να ζει φρόνιμα, ηθικά και δίκαια, και σε όποιον ο ηθικός βίος δεν υπάρχει, δεν μπορεί να ζει ευχάριστα. Επίκουρος Κύριαι Δόξαι

Η ολιγαρχία (1) μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι η πολιτικη που ορέγεται ισχύ και κέρδος. Ο ολιγαρχικός είναι τέτοιου είδους άνθρωπος. 1. Η λέξη δεν δηλώνει το ολιγαρχικό πολίτευμα αλλά μία ορισμένη μερίδα ανθρώπων (δηλαδή δεν είχε στόχο όλους τους ολιγαρχικούς της εποχής του) που με τη συμπεριφορά τους καταντούσαν όπως οι γραφικοί και παροιμιώδεις τύποι που περιγράφει στο έργο του. Η εισβολή της πολιτικής στους χαρακτήρες είναι κάπως απροσδόκητη, γεγονός που οδήγησε ορισμένους στην άποψη ότι ο παρών χαρακτήρας είναι νόθος. Ωστόσο η φρασεολογία του κειμένου είναι θεοφράστεια.  Όταν συνεδριάζει ο λαός για να αποφασίσει ποιους ανθρώπους θα εκλέξει ως βοηθούς του επώνυμου άρχοντα για να φροντίσουν μαζί του για τη διεξαγωγή της πομπής (2), ανεβαίνει στο βήμα κι αποφαίνεται ότι αυτοί οι άνθρωποι πρέπει να έχουν απόλυτη εξουσία (3). 2. Αναφέρεται στη μεγάλη πομπή των Παναθηναίων, που τελούνταν κατά το τρίτο έτος κάθε Ολυμπιάδας, τις τελευταίες μέρες του μήνα Εκατομβαιώνα (Ιο...

Γενικά η δειλία θα φαινόταν πως είναι η υποχώρηση της φυσικής από φόβο. Ο δειλός είναι τέτοιος άνθρωπος. Όταν ταξιδεύει με το πλοίο, νομίζει ότι τα ακρωτήρια είναι πλοία πειρατικά (1). Αν σηκωθεί θαλασσοταραχή, ρωτάει μήπως κάποιος από τους συνεπιβάτες του δεν είναι μυημένος στα μυστήρια (2). Εμφανίζεται ξαφνικά στον κυβερνήτη και τον ρωτάει αν έχουν κάνει τη μισή διαδρομή και πώς του φαίνεται ο καιρός. Σ’ εκείνον που κάθεται δίπλα του λέει ότι φοβάται εξαιτίας ενός ονείρου που είδε. Βγάζει το χιτώνα του και τον δίνει στον δούλο (3) και παρακαλάει να τον βγάλουν στην ξηρά.  1. Το ίδιο πάθημα συνέβη και στους Πέρσες. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, καθώς έφευγαν τη νύχτα μετά την ήττα στη Σαλαμίνα για τον Ελλήσποντο, πέρασαν τα ακρωτήρια της Αττικής για εχθρικά πλοία. 2. Αναφέρεται στα μυστήρια των Καβείρων της Σαμοθράκης. Οι Κάβειροι ήταν μυστηριακές θεότητες που από το τέλος της κλασικής περιόδου εμφανίζονται κυρίως ως προστάτες της ναυσιπλοΐας. Σε μεταγενέστερες πηγές συγχέοντ...

Η υπερηφάνεια είναι να περιφρονεί κάποιος όλους εκτός από τον εαυτό του. Να τι άνθρωπος είναι ο υπερήφανος.  Σ’ εκείνον που βιάζεται να τον δει λέει ότι θα τον συναντήσει μετά το δείπνο, την ώρα του περιπάτου.  Αν κάνει ευεργεσία, τη θυμάται και την αναφέρει συνέχεια. Όταν τον ορίζουν διαιτητή, εκφέρει την κρίση περπατώντας. Όταν τον εκλέξουν σε κάποιο αξίωμα, αρνείται ένορκα να το αναλάβει, με τον ισχυρισμό ότι δεν έχει χρόνο. Δεν καταδέχεται να επισκεφτεί κανέναν αυτός πρώτος. Είναι ικανός να πει σε αυτούς που του πουλάνε κάτι ή που του έχουν νοικιάσει κάτι να έρθουν για τη συνδιαλλαγή το ξημέρωμα.  Όταν περπατάει στο δρόμο, δεν μιλάει σε όσους συναντά, έχοντας το κεφάλι σκυμμένο κάτω ή στραμμένο πάνω, ανάλογα με τη διάθεσή του. Όταν καλεί σε τραπέζι τους φίλους του, αυτός δεν τρώει μαζί τους, αλλά προστάζει κάποιον υπάλληλό του να τους φροντίσει. Όταν πρόκειται να επισκεφτεί κάποιον, στέλνει πρώτα να τον αναγγείλουν. Όταν αλείφετε, πλένεται η τρώει, δ...

Η αλαζονεία είναι σε γενικές γραμμές η προσποίηση πως υπάρχουν αγαθά που δεν υπάρχουν. Τέτοιος άνθρωπος είναι ο αλαζόνας. Στέκεται στην προκυμαία και διηγείται στους ξένους ότι έχει δώσει πολλά χρήματα σε θαλασσοδάνεια (1), περιγράφει λεπτομερώς τη δανειστική αυτή εργασία και πόσα έχει κερδίσει και έχει χάσει. Ταυτόχρονα, ενώ κομπάζει γι’ αυτά, στέλνει τον δούλο του στην τράπεζα, παρ’ ότι οι καταθέσεις του είναι όλες κι όλες μια δραχμή.  1. Ο τόκος των δανείων για τις δραστηριότητες στη θάλασσα, έφτανε το 30% ενώ για την ξηρά μόνο 18%.  Είναι ικανός να κοροϊδέψει και κάποιον συνοδοιπόρο του, λέγοντας ότι εκστράτευσε μαζί με τον Αλέξανδρο και πώς του φερόταν αυτός και πόσα ποτήρια στολισμένα με πολύτιμους λίθους έφερε από την εκστρατεία. Επίσης να υποστηρίξει πως οι τεχνίτες της Ασίας είναι καλύτεροι από της Ευρώπης, και να λέει όλα τούτα με στόμφο, αν και ποτέ δεν έχει φύγει από την πόλη. Λέει ακόμα ότι έχει τρεις επιστολές από τον Αντίπατρο (2), με τις οποίες τον...

Η μικροπρέπεια (ανελευθερία στο πρωτότυπο) (1) είναι έλλειψη επιδίωξης τιμών, που προϋποθέτουν δαπάνη. Ιδού τι είναι ο μικροπρεπής.  1. Η μικροπρέπεια όπως την προσδιορίζει εδώ ο Θεόφραστος, είναι ένα είδος φιλαργυρίας.  Αν νικήσει σε διαγωνισμό τραγωδίας (2), αφιερώνει ξύλινη πινακίδα στον Διόνυσο, χαράσσοντας πάνω της μόνο το όνομά του. 2. Ο μικροπρεπής κερδίζει στο διαγωνισμό ως χορηγός. Οι χορηγοί ήταν πλούσιοι πολίτες που αναλάμβαναν όλα τα έξοδα της παράστασης. Σε περίπτωση νίκης ο χορηγός λάμβανε στεφάνι και τρίποδα, τα οποία αφιέρωνε στον Διόνυσο, μαζί με μνημείο, πάνω στο οποίο αναγραφόταν το όνομα του άρχοντα, της φυλής, και του ποιητή. Ο μικροπρεπής για να αποφύγει τα έξοδα, γράφει μόνο το δικό του όνομα πάνω σε ξύλινη πινακίδα.  Όταν γίνονται συνεισφορές υπέρ της πόλης, σηκώνεται σιωπηλά και φεύγει από τη συνέλευση. Όταν παντρεύει την κόρη του, πουλάει τα κρέατα της θυσίας, εκτός απ’ όσα προορίζονται για τους ιερείς, ενώ σε όσους βοηθούν στον γ...