Φάρος του Πνεύματος

42. Το πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέι - Όσκαρ Ουάιλντ  «Ηλίθιο», «αδέξιο», «ανιαρό», «σαχλό», «αηδιαστικό», «βρομερό», «γέννημα της λεπρώδους λογοτεχνίας των Γάλλων Decadents», «μπουρδολογία» ήταν μόνο μερικά από τα αβρά λόγια με τα οποία υποδέχτηκε η αγγλική κριτική το «Πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέι». «Αφήστε το βιβλίο μου, σας παρακαλώ, στην αθανασία που του αξίζει», απαντούσε χωρίς ίχνος συστολής ο Oσκαρ Ουάιλντ. Και όπως αποδείχτηκε είχε δίκιο αφού ο Ντόριαν Γκρέι, εκατόν δέκα ετών και πλέον πια, μέχρι και σήμερα εξακολουθεί να τέρπει, να γοητεύει και να βάζει τους αναγνώστες σε σκέψεις. Το μυθιστόρημα, «Το πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέι», το οποίο προκάλεσε την βικτοριανή ηθική και οδήγησε τον συγγραφέα του ακόμα και στη φυλακή συνεχίζει να αποτελεί έως και σήμερα το γνωστότερο  έργο του κι ένα από τα κορυφαία έργα της κλασσικής λογοτεχνίας. Ο «μύθος» του Ντόριαν Γκρέι είναι λίγο ως πολύ γνωστός: η άνοδος και η πτώση ενός νεαρού άγγλου αριστοκράτη του 19ου αιώνα, ενός δανδή σε τέ...

 Ο Όσκαρ Ουάιλντ το 1882. Φωτογραφία του Ναπολέον Σάρονι. Σαλώμη Ο Όσκαρ Ουάιλντ τον Οκτώβριο του 1891, δυσαρεστημένος από τη ζωή στο Λονδίνο, παρόλο που η φήμη του ήταν στο απόγειό της, πήγε στο Παρίσι. Έγινε δεκτός στα παριζιάνικα salons littéraires, ανάμεσα στα οποία και του διάσημου Γάλλου συμβολιστή ποιητή Στεφάν Μαλαρμέ (Stéphane Mallarmé, 1842 - 1898). Τα δύο θεατρικά του Ουάιλντ της δεκαετίας του 1880, η Βέρα ή Οι μηδενιστές (Vera; or, the Nihilists, 1880) και η Δούκισσα της Πάδουας, δεν σημείωσαν ιδιαίτερη επιτυχία. Το ενδιαφέρον του για το θέατρο παρέμενε αμείωτο, και, έχοντας πλέον γευτεί την επιτυχία στον πεζό λόγο, επέστρεψε στην δραματουργία για να μεταφέρει στο σανίδι την ιστορίας της Σαλώμης. Ο αστικός μύθος αναφέρει ότι ένα βράδυ, έχοντας αναλύσει με φίλους τις καλλιτεχνικές απεικονίσεις της Σαλώμης μέσα στην ιστορία, γύρισε στο ξενοδοχείο του και βλέποντας ένα λευκό τετράδιο στο γραφείο του, αποφάσισε να μεταφέρει τις σκέψεις του στο θέατρο. Έτσι γεννήθηκε η Σαλώμ...

  Ο Όσκαρ Ουάιλντ ντυμένος τσολιάς, από την επίσκεψή του στην Ελλάδα «Θα πρέπει να μάθω πώς να είμαι ευτυχής. Κάποτε το ήξερα-ή νόμιζα πως το ήξερα-από ένστικτο. Κάποτε ήταν πάντα άνοιξη στην καρδιά μου. Η ιδιοσυγκρασία μου ήταν στενή συγγενής της χαράς. Ξεχείλιζα το ποτήρι της ζωής μου με απολαύσεις, όπως γεμίζεις ξέχειλα μια κούπα με κρασί.» Αυτά γράφει ο Όσκαρ Ουάιλντ μέσα από τη φυλακή του Ρέντινγκ όπου εξέτιε τη διετή ποινή του το 1896-97. Πριν 19 χρόνια, τον Απρίλη του 1877 και σε ηλικία 23 ετών, είχε επισκεφτεί την Ελλάδα σε μια προσπάθεια να ‘’ξεχειλίσει το ποτήρι της ζωής του με απολαύσεις’’. Την 1η Απριλίου, ο Όσκαρ μαζί με τον δάσκαλό του Μαχάφφυ πήραν το πλοίο από το Μπρίντεζι  για την Ελλάδα και το χάραμα ξύπνησαν και είδαν μπροστά τους την Κέρκυρα. Σκοπός του δασκάλου του ήταν να τον ‘’γλιτώσει’’ από τον Ρωμαιοκαθολικισμό και να διαμορφώσει παγανιστικές απόψεις. Η θέα της Ακρόπολης, της Αρχαίας Ολυμπίας και η επίσκεψη στις Μυκήνες θα συνέβαλαν σε αυτό το σκοπό. Β...

  Ο Όσκαρ Ουάιλντ (πλήρες όνομα Όσκαρ Φίνγκαλ Ο'Φλάχερτι Ουίλς Ουάιλντ, αγγλ. Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde, 16 Οκτωβρίου 1854 – Παρίσι, 30 Νοεμβρίου 1900) ήταν Ιρλανδός μυθιστοριογράφος, ποιητής, δραματουργός και κριτικός. Έχοντας περάσει από διάφορα είδη γραπτού λόγου καθ' όλη τη δεκαετία του 1880, γεύτηκε τη δόξα ως θεατρικός συγγραφέας στο Λονδίνο στις αρχές της επόμενης δεκαετίας. Στις μέρες μας έχει γίνει γνωστός για τα ευφυολογήματά του, το μοναδικό του μυθιστόρημα (Το πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέυ), τα θεατρικά έργα του, τις συνθήκες φυλάκισής του καθώς και τον πρόωρο θάνατό του. Οι γονείς του ήταν επιφανείς Δουβλινέζοι διανοούμενοι, με Αγγλικές ρίζες. Ο Όσκαρ από μικρός έμαθε άπταιστα Γαλλικά και Γερμανικά. Στο πανεπιστήμιο ασχολήθηκε με τις κλασικές σπουδές, επιδεικνύοντας από μικρή ηλικία κλίση προς τον Kλασικισμό, τόσο στο Δουβλίνο όσο και αργότερα στην Οξφόρδη. Έγινε γνωστός για την ενασχόλησή του με το νεόκοπο αλλά ανερχόμενο ρεύμα του Αισθητισμού, το οπο...

Σε 39 προσωπικές ερωτήσεις απαντά ο 20χρονος φοιτητής τότε στην Οξφόρδη Όσκαρ Ουάιλντ και το ερωτηματολόγιο βγήκε στο σφυρί σε διαδικτυακή δημοπρασία στου Sotheby's. Στο δισέλιδο ντοκουμέντο του 1877 – συμβολή του στο άλμπουμ «Mental Photographs» – ο Ιρλανδός ποιητής δηλώνει ποιο είναι το αγαπημένο του χρώμα, λουλούδι, εποχή, δέντρο, άρωμα, πετράδι, μικρό όνομα, ποιητής, μουσικός, ζωγράφος, μεταξύ άλλων. Στην τελευταία ερώτηση, «Ποιος είναι ο στόχος στη ζωή σας;» απαντά: «Φήμη ή ακόμη και κακοφημία.» Και υπογράφει με το πλήρες όνομά του: Oscar Fingal O’Flahertie Wills Wilde. «Οι απαντήσεις του είναι ακριβώς αυτές που θα περίμενε κανείς από αυτόν τον θαρραλέο διανοούμενο νεαρό συγγραφέα, ο οποίος ήταν ακόμη στην αρχή της τρίτης δεκαετίας της ζωής του αλλά ήδη βίωνε την πρώτη γεύση της φήμης» σχολίασε ο Δρ. Φίλιπ Έρινγκτον από του Sotheby's. Κάποιες από τις πνευματώδεις απαντήσεις του είναι: «Ποια είναι η αγαπημένη σας ενασχόληση; Να διαβάζω τα δικά μου σονέτα.» «Ποια π...

Άλλοι δυστυχισμένοι άνθρωποι, αν και στερούνται την ομορφιά του κόσμου όταν τους ρίχνουν στη φυλακή, είναι τουλάχιστον προφυλαγμένοι, κατά κάποιο τρόπο, απ' τις θανάσιμες πετριές και τα φοβερά βέλη των ανθρώπων. Μπορούν να κρυφτούν μέσα στην σκοτεινιά του κελιού τους και να κάνουν την καταισχύνη τους ένα είδος ιερού. Η κοινωνία, έχοντας επιβάλλει τη θέλησή της, τραβάει το δρόμο της και τους αφήνει να υποφέρουν ανενόχλητοι. Μ' εμένα τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Οι λύπες, η μια πίσω απ' την άλλη, ήρθαν και χτύπησαν τις πόρτες της φυλακής μου. Τους άνοιξαν τις πόρτες διάπλατα και τις άφησαν να μπουν. Σπάνια ή καθόλου αντέχουν να με δουν οι φίλοι μου, ενώ οι εχθροί μου είχαν πάντα ελεύθερη είσοδο. Δυο φορές, κατά τη δημόσια εμφάνισή μου στο Δικαστήριο των Πτωχεύσεων, κι άλλες δυο κατά τη μεταφορά μου από τη μια φυλακή στην άλλη, υπόφερα κάτω από συνθήκες ανείπωτα ταπεινωτικές, το βλέμμα και την ειρωνεία των ανθρώπων. Ο αγγελιοφόρος του θανάτου μου έφερε τα θλιβερά μαντάτα ...

Λαίδη Μπράκνελ: Σ’ αυτό το σπίτι μένει ο άρρωστος φίλος σου, ο κύριος Μπάνμπερυ; Άλτζερνον: (Τραυλίζοντας) Ω! Όχι! Ο Μπάνμπερυ δεν ζει εδώ. Ο Μπάνμπερυ είναι αλλού τώρα. Δηλαδή, ο Μπάνμπερυ είναι στον άλλο κόσμο. Λαίδη Μπράκνελ: Στον άλλο κόσμο; Πέθανε; Ο θάνατός του θα πρέπει να ήταν εντελώς ξαφνικός. Άλτζερνον: Ναι, τον πέθανα πριν λίγες ώρες... Έμαθα πως πέθανε πριν λίγες ώρες. Λαίδη Μπράκνελ: Από τι; Άλτζερνον: Ο Μπάνμπερυ; Τινάχτηκε στον αέρα! Λαίδη Μπράκνελ: Τινάχτηκε στον αέρα; Δηλαδή, έπεσε θύμα κάποιας αναρχικής επιδρομής; Δεν ήξερα πως ο Μπάνμπερυ ενδιαφερότανε για τα κοινωνικά προβλήματα. Αν ναι, καλά να πάθει: όποιος ασχολείται με νοσηρά πράγματα, το πληρώνει πολύ ακριβά. Άλτζερνον: Όχι, θεία Αυγούστα. Εννοώ, ο Μπάνμπερυ αποκαλύφθηκε. Και οι γιατροί συμφώνησαν ότι δεν μπορεί να ζει. Έτσι, η μόνη επιλογή του ήταν να πεθάνει. Λαίδη Μπράκνελ: Αυτό σημαίνει ότι είχε μεγάλη εμπιστοσύνη στη γνώμη των γιατρών. Βέβαια, χαίρομαι που άκουσε τις σ...

Τζακ: Η Γκουέντολιν είναι μια χαρά. Εκείνη δέχτηκε, κι αρραβωνιαστήκαμε. Η μάνα της, όμως, είναι ανυπόφορη. Δεν έχω ξαναδεί τέτοια Μέδουσα! Χωρίς να ξέρω πως ήταν η Μέδουσα, είμαι σίγουρος πως η Λαίδη Μπράκνελ είναι ολόιδια! Κι αυτή είναι τέρας χωρίς μυθολογία πίσω της, άρα χειρότερη. Συγνώμη, Άλτζυ, που μιλάω έτσι για τη θεία σου. Άλτζερνον: Λέγε όσα θες: τρελαίνομαι ν’ ακούω να βρίζουνε τους συγγενείς μου! Είναι ο μόνος λόγος που με κάνει να τους υποφέρω. Οι συγγενείς είναι πάντα μια βαρετή αγέλη ανθρώπων, που δεν ξέρουν ούτε πως να ζουν ούτε πότε πρέπει να πεθάνουν. Τζακ: Λες η Γκουέντολιν να γίνει ίδια με τη μάνα της μετά από εκατόν πενήντα χρόνια; Άλτζερνον: Όλες οι γυναίκες γίνονται σαν τις μανάδες τους, κι αυτή είναι η τραγωδία τους. Ενώ κανένας άντρας δεν γίνεται σαν τη μάνα του, κι αυτή είναι η δική του τραγωδία. Τζακ:  Αυτό τώρα ειν’ εξυπνάδα; Άλτζερνον: Είναι φράση σωστά διατυπωμένη. Και τόσο αληθινή όσο κάθε άλλη παρατήρηση για την πολιτισμένη ...

Λαίδη Μπράκνελ: Καπνίζετε; Τζακ: Ε... ναι, ομολογώ πως καπνίζω. Λαίδη Μπράκνελ: Χαίρομαι. Ο άντρας πρέπει να έχει πάντα μια απασχόληση. Το Λονδίνο έχει γεμίσει αργόσχολους. Πόσων χρόνων είστε; Τζακ: Είκοσι εννέα. Λαίδη Μπράκνελ: Πολύ καλή ηλικία για γάμο. Πάντα πίστευα πως ένας άντρας που θέλει να παντρευτεί πρέπει να ξέρει τα πάντα ή τίποτα. Εσείς; Τζακ: Εγώ δεν ξέρω τίποτα, λαίδη Μπράκνελ. Λαίδη Μπράκνελ: Χαίρομαι που το ακούω. Δεν εγκρίνω οτιδήποτε διαταράσσει τη φυσική άγνοια. Η άγνοια είναι σαν ευαίσθητο εξωτικό φρούτο: μόλις το αγγίζετε, το άρωμά του χάνεται. Οι σύγχρονες θεωρίες για την εκπαίδευση είναι τελείως ανθυγιεινές. Ευτυχώς, στην Αγγλία η εκπαίδευση δεν έχει αποτέλεσμα σε κανέναν. Εάν είχε, θα αποτελούσε σοβαρό κίνδυνο για τις ανώτερες τάξεις και προφανώς θα οδηγούσε σε βιαιότητες στις αριστοκρατικές συνοικίες του Λονδίνου.  Όσκαρ Ουάιλντ - Η σημασία να είσαι σοβαρός

Αλτζερνον: Δεν το καταλαβαίνεις; Στον έγγαμο βίο, τρεις είναι συντροφιά, δύο είναι μοναξιά. Τζακ: Αυτή, αγαπητέ μου φίλε, είναι η θεωρία που το διεφθαρμένο Γαλλικό θέατρο αναπαράγει και προωθεί τα τελευταία χρόνια. Αλτζερνον: Ναι, και που η ευτυχισμένη Αγγλική οικογένεια απέδειξε πως είναι αληθινή μέσα σ’ ελάχιστα χρόνια. Τζακ: Έλεος, μην κάνεις τον κυνικό - είναι πολύ εύκολο να είσαι κυνικός. Αλτζερνον: Όχι, φίλε μου, στις μέρες μας είναι πολύ δύσκολο να είσαι οτιδήποτε. Υπάρχει τρομερός ανταγωνισμός.  Όσκαρ Ουάιλντ, Η σημασία να είσαι σοβαρός

Αλτζερνον: Η αλήθεια είναι σπάνια καθαρή και πάρα πολύ σπάνια απλή. Αλλιώς η ζωή θα ήταν απαίσια και η λογοτεχνία μας ανύπαρκτη! Τζακ: Γι’ αυτό το δεύτερο, μικρό το κακό. Αλτζερνον: Οι απόψεις σου για τη λογοτεχνία δεν είναι και τόσο τεκμηριωμένες, φίλε μου, γι’ αυτό μην τις λες. Άσε να κρίνουν τη λογοτεχνία αυτοί που δεν πάτησαν ποτέ κατώφλι πανεπιστημίου και έχουν άποψη για τα πάντα. Εσύ είσαι στην πραγματικότητα αυθεντικός Μπανμπεριστής. Δίκιο είχα που σε είπα Μπανμπεριστή. Και μάλιστα, είσαι ο πιο προχωρημένος Μπανμπεριστής που έχω γνωρίσει. Τζακ: Τι διάολο είναι αυτό που λες και ξαναλές; Αλτζερνον: Εσύ έχεις επινοήσει έναν πολύ χρήσιμο μικρότερο αδελφό, τον Έρνεστ, για να έρχεσαι στο Λονδίνο όποτε θέλεις. Εγώ έχω επινοήσει έναν ανεκτίμητο άρρωστο φίλο, τον Μπάνμπερυ, για να πηγαίνω στην εξοχή όποτε θέλω. Παράδειγμα: εδώ και μία βδομάδα έχω δώσει το λόγο μου να φάω στο σπίτι της θείας Αυγούστας, αλλά η υγεία του Μπάνμπερυ πήρε απότομα τ...

Την πορφύρη τη φορεσιά του πια δε φόραγε Που λες από αίμα και κρασί ήταν βαμμένη Γιατί είχε αίμα και κρασί πάνω στα χέρια του Σαν τον εβρήκανε κοντά στην πεθαμένη Πλάι στο κρεβάτι στη γυναίκα όπου σκότωσε Την άμοιρη φτωχούλα του ερωμένη Αναμεσίς στους καταδίκους περπατούσε Με μια τρεις τρισάθλια γκρίζα φορεσιά Φορούσε σκούφο κρίκετ στο κεφάλι Κι είχε μια πρόσχαρη λαφριά  περπατησιά Μα άλλον ποτέ δεν είδα ν’ αγναντεύει Το φως με τόσο πάθος στα μάτια. Άλλον ποτέ δεν είδα ν’ αγναντεύει Την τέντα αυτή ψηλά τη θαλασσιά Που οι δεσμώτες ουρανό την ονομάζουν Με μια λαχτάρα τέτοια στη ματιά Το κάθε συννεφάκι που περνούσε Λάμνοντας στ’ ασημένια του πανιά Κι ως σ’ άλλον κύκλο μέσα περπατούσα Μαζί με πονεμένα πλάσματα άλλα Και ως αναρωτιόμουνα αν ήταν Το κρίμα του μικρό ή απ’ τα μεγάλα Άκουσα μια φωνή να μουρμουρίζει: “Αυτόν τον δύστυχο τον έχουν για κρεμάλα” Χριστέ μου! Ξαφνικά σαν να σειστήκαν Της φυλακής τους τοίχους αγροικούσα Τον ουρανό για κράνος στο κεφ...

Αρκεί ένα λεπτό για να ερωτευτείς, μια ώρα για να συμπαθήσεις και μια μέρα για ν’ αγαπήσεις. Όμως μια ολόκληρη ζωή δεν αρκεί για να ξεχάσεις. Να είσαι ο εαυτός σου, όλοι οι άλλοι ρόλοι είναι πιασμένοι. Η μόνη διαφορά ανάμεσα στον Άγιο και τον αμαρτωλό είναι ότι κάθε Άγιος έχει ένα παρελθόν και κάθε αμαρτωλός ένα μέλλον. Η "απλή και καθαρή αλήθεια” είναι σπάνια καθαρή και ποτέ απλή. Μόνο οι άστατοι γνωρίζουν τις χαρές της αγάπης. Οι σταθεροί γεύονται την τραγωδία της. Δεν υπάρχουν αδιάκριτες ερωτήσεις. Υπάρχουν μόνο αδιάκριτες απαντήσεις. Δεν μου αρέσει να μου δίνουν συμβουλές. Μπορώ να κάνω και μόνος μου λάθη. Αν θες να πεις στους ανθρώπους την αλήθεια, καν’ τους να γελάσουν, αλλιώς θα σε σκοτώσουν. Πρέπει να παίζει κάνεις πάντα τίμια, όταν έχει καλό φύλλο. Το χειρότερο από το να μιλούν άσχημα για σένα είναι να μη μιλούν καθόλου για σένα. ...

Η ανυπακοή, στα μάτια οποίου έχει διαβάσει ιστορία, είναι η προπατορική αρετή του ανθρώπου. Από την ανυπακοή γεννήθηκε η πρόοδος, από την ανυπακοή και η επανάσταση.

Κοντά έναν αιώνα από τότε που γράφτηκε, το "De profundis" παραμένει ένα από τα πιο συναρπαστικά αυτοβιογραφικά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας και ταυτόχρονα το πιο αληθινό και ανθρώπινο βιβλίο του Όσκαρ Γουάιλντ. Πικρός, σαρκαστικός, πονεμένος, πέφτοντας ξάφνου από τα φτερά της δόξας στα ανήλιαγα κελιά της φυλακής του Ράιντιγκ, ο ποιητής της Σαλώμης και του Ντόριαν Γκρέυ απευθύνει στο νεκρό ερωμένο του Άλφρεντ Ντάγκλας ένα αμείλικτο "κατηγορώ", που στρέφεται ουσιαστικά ενάντια στην πουριτανική ηθική της βικτοριανής Αγγλίας. Ο Όσκαρ Ουάιλντ, βέβαια, δεν έγραψε ποτέ "βιβλίο" με αυτόν τον τίτλο. Το κείμενο που θα γινόταν αργότερα γνωστό ως De Profundis δεν είναι παρά μια μακροσκελής επιστολή προς τον εραστή του, λόρδο Άλφρεντ Ντάγκλας, γραμμένη το 1896-97 στη φυλακή του Ρέντινγκ, όπου εξέτιε τη διετή ποινή του. Στην πραγματικότητα όμως, είναι η εκ βάθους εξομολόγηση του Ουάιλντ όσον αφορά την πρότερη ζωή του, τα γεγονότα και τις δικές του αδυναμίες π...