9 Αυγούστου 1942 - Αυτοί που ... ντρίμπλαραν το φασισμό

Φωτογραφία ομάδας «Στάρτ» με τα ονόματα των ποδοσφαιριστών.

Το ματς του θανάτου

Το 1942 μία μεικτή παικτών των Ντιναμό και Λοκομοτίβ Κιέβου αρνήθηκε να ηττηθεί από την ομάδα της Βέρμαχτ.

Εχει καταγραφεί στην ιστορία σαν μια από τις περιπτώσεις που ένας ποδοσφαιρικός αγώνας ξεφεύγει από τα στενά πλαίσια ενός αθλητικού γεγονότος. Αντίθετα, το αποτέλεσμα δεν έχει να κάνει μόνο με την επιτυχία στον αγωνιστικό χώρο, αλλά με την αντίστοιχη στη μάχη της υπεράσπισης των ιδεών. Στη συγκεκριμένη περίπτωση μάλιστα, στην υπεράσπιση της ελευθερίας και της ανεξαρτησίας. Μιας μάχης που στο τέλος μπορεί να περιμένει ο θάνατος, αλλά όταν αυτό γίνεται για τα ιδανικά τότε ακόμα και το τέλος περιβάλλεται με τιμή. Η ιστορία του περίφημου «αγώνα του θανάτου» στο κατεχόμενο από τους ναζί Κίεβο το 1942, όπου κατέληξε στην εκτέλεση 15 Σοβιετικών ποδοσφαιριστών από την Ουκρανία, αφού τόλμησαν να αμφισβητήσουν με συγκεκριμένο τρόπο τους κατακτητές, είναι συγκλονιστική. Αλλά και διδακτική. Γιατί δείχνει ότι μια χούφτα άνθρωποι γαλουχημένοι με αρχές δεν υπέκυψαν και δεν πρόδωσαν τα ιδανικά τους ούτε όταν βρέθηκαν... κατάφατσα με το θάνατο.

Στον πρώτο αγώνα μεταξύ «Σταρτ» – «Φλάκελφ», στις 6 Αυγούστου 1942, οι Ουκρανοί διαλύουν τη γερμανική ομάδα με 5-1.

Οι Γερμανοί ζητούν «εκδίκηση» και η ρεβάνς ορίζεται τρεις μέρες αργότερα. Στις 9 Αυγούστου 1942.

Ήδη από τα αποδυτήρια, πριν την έναρξη του αγώνα, οι άντρες των SS εφιστούν την προσοχή στους ποδοσφαιριστές της «Σταρτ»: «Οταν βγείτε στο γήπεδο θα χαιρετήσετε με τον δικό μας τρόπο»…

Λίγο αργότερα στο κατάμεστο στάδιο, στον ναζιστικό χαιρετισμό και στα «Χάιλ Χίτλερ» των αντιπάλων τους, οι παίκτες της «Σταρτ» απαντούν με τον σοβιετικό χαιρετισμό: «Fizcult Hura» (σ.σ.: «Ζήτω ο αθλητισμός »)!

Ο φούρνος... 3

Στην πόλη είχαν δημιουργηθεί (αυτό συνέβαινε όπου βρίσκονταν οι Ναζί) φούρνοι για την παραγωγή ψωμιού, τους οποίους έλεγχαν οι κατακτητές. Στον έναν εξ αυτών, τον φούρνο με τον κωδικό 3, είχε τοποθετηθεί ως υπεύθυνος ο Ιοσίφ Κόρντικ. Ηταν ένας Ουκρανός με γερμανικές ρίζες που λάτρευε το ποδόσφαιρο και ήταν οπαδός της Ντιναμό Κιέβου.

Κάποια στιγμή στη δούλεψη του πήρε τον τερματοφύλακα της αγαπημένης ομάδας του, Νικολάι Τρούσεβιτς. Τότε γεννήθηκε στο μυαλό του η ιδέα της δημιουργίας μίας ομάδας που θα έπαιζε με τις φρουρές των κατακτητών. Σταδιακά αναζήτησε και άλλους ποδοσφαιριστές των δύο μεγάλων συλλόγων της πόλης. Στις επόμενες τέσσερις βδομάδες είχε βρει οκτώ παίκτες και συμπλήρωσε την 11άδα με ερασιτέχνες από τον φούρνο.

Μόνο νίκες
Η ομάδα ονομάστηκε Σταρτ και ήταν εκπληκτική. Σε διάστημα δυόμιση μηνών (21 Ιουνίου-6 Αυγούστου) πέτυχε επτά εντυπωσιακές νίκες. Αντίπαλοι της ήταν οι σύμμαχοι των Γερμανών. Ρουμάνοι (τους διέλυσαν 11-0), Ούγγροι και Ουκρανοί δοσίλογοι δεινοπάθησαν. Οι επιτυχίες της την έκαναν γνωστή και οι Ουκρανοί συνωστίζονταν για να την δουν.

Η φήμη της έφτασε και στα αυτιά των Γερμανών. Τότε εμφανίστηκε η Φλάκελφ. Ηταν η ομάδα της φρουράς της Βέρμαχτ. Οι κατακτητές είχαν την αίσθηση της ανωτερότητας. Ταπεινώθηκαν με 5-1! Αυτή η βαριά ήττα έκανε τους Ναζί να φοβηθούν πως η Σταρτ θα έκανε τους κατοίκους του Κιέβου να αναθαρρήσουν. Τότε διατάχθηκε να παιχτεί και η ρεβάνς. Τώρα όμως οι Γερμανοί θα έπρεπε να διαχειριστούν διαφορετικά τον αγώνα.

Η ώρα της καταξίωσης

Την ίδια εποχή, στα πλαίσια της προπαγάνδας των ναζί στην πόλη και με τη βοήθεια ενός δοσίλογου του Ουκρανού εθνικιστή και πρώην ποδοσφαιριστή του Γκιόργκι Σφετσόφ επανέφεραν το ποδόσφαιρο στην πόλη δημιουργώντας παράλληλα και μια ομάδα τη Ρουχ. Ο Σφετσόφ προσπάθησε να πείσει όσους παίκτες ήταν στο αρτοποιείο και αποτελούσαν σπουδαία ονόματα του ποδοσφαίρου (ιδιαίτερα μάλιστα τον Τρούσεβιτς) να ενταχθούν στην ομάδα κυρίως για προπαγανδιστικούς λόγους. Το γεγονός όμως ότι ήταν συνεργάτης των Γερμανών και οι υπόλοιποι ποδοσφαιριστές της Ρουχ ήταν ομοϊδεάτες του δεν ενθουσίασε τους πρώην Σοβιετικούς ποδοσφαιριστές που με μπροστάρη τον Τρούσεβιτς αρνήθηκαν και δημιούργησαν τον δικό τους σύλλογο που ονόμασαν FC START.

To Ιούνη του 1942 ορίζεται η έναρξη του λεγόμενου ποδοσφαιρικού πρωταθλήματος Κιέβου με τον πρώτο αγώνα να είναι αυτός μεταξύ της Ρουχ και της START. Για τον δοσίλογο Σφετσόφ το παιχνίδι είναι ένα μεγάλο στοίχημα, προκειμένου να τιμωρήσει την άρνηση των σοβιετικών αθλητών αλλά και να γίνει πιο αρεστός στους ναζί εάν η Ρουχ νικούσε.

Οι παίκτες της Ρουχ ήταν κατάλληλα προετοιμασμένοι. Αδειες από τις δουλιές τους, καλύτερο υλικό εξοπλισμό, οργανωμένη προπόνηση. Στην αντίπερα όχθη, οι παίκτες της START εκτός από τις μάλλινες φανέλες που κάπου είχαν βρει εγκαταλειμμένες τίποτα άλλο οργανωμένο. Ο καθένας ό,τι παπούτσια έβρισκε, προπόνηση στα διαλείμματα της δουλιάς (αφού το αρτοποιείο οι ναζί το ήθελαν ανοιχτό 24 ώρες). Ομως είχαν κάτι άλλο... Το πάθος να υπερασπιστούν τα ιδανικά τους. Κάτι που φάνηκε στα λόγια του Τρούσεβιτς λίγο πριν τον αγώνα, αφού σύμφωνα με μαρτυρίες τόνισε στους συμπαίκτες τους.

«Δεν έχουμε όπλα να τους πολεμήσουμε. Θα παίξουμε με τα χρώματα της σημαίας μας. Οι φασίστες θα καταλάβουν ότι αυτό το χρώμα είναι ανίκητο».

Και πραγματικά το τελικό σκορ 7-2 υπέρ της START μαρτυράει το τι έγινε στο γήπεδο. Και ήταν μόνο η αρχή. Ακολούθησαν οι νίκες επί μιας ομάδας Ούγγρων στρατιωτών (συνεργάτες των Ναζί) με 6-2, μιας αντίστοιχης Ρουμάνων στρατιωτών (επίσης συνεργάτες) με 11-0 και μιας επίλεκτης του γερμανικού στρατού με 6-0.

Το τέλος...

Οι νίκες της START είχαν πάρει μια μορφή αντίστασης, αφού οι κάτοικοι του Κιέβου έβλεπαν με αυτόν τον τρόπο την αμφισβήτηση των κατακτητών. Από την άλλη, οι ναζί και ντόπιοι συνεργάτες είχαν αρχίσει να θορυβούνται από το γεγονός και ιδιαίτερα μετά την ήττα της ομάδας του γερμανικού στρατού. Γι' αυτό και αποφάσισαν να ορίσουν αντίπαλο της START μια ομάδα επίλεκτων της Λουτβάφε. Το πρώτο πείραμα αποτυγχάνει πλήρως για τους κατακτητές, αφού η ομάδα της Λουτβάφε χάνει με 5-1. Τώρα οι ναζί όρισαν αγώνα ρεβάνς τρεις μέρες μετά. Την ίδια ώρα ζητούν διπλασιασμό της παραγωγής του αρτοποιείου, με αποτέλεσμα στους παίκτες να μένει κάτι λιγότερο από τρεις ώρες τη μέρα για ύπνο. Αρχίζουν να απειλούν με εκτελέσεις και επιβάλλουν κλίμα τρομοκρατίας στους εργαζόμενους του αρτοποιείου έχοντας σαφή στόχο να τρομάξουν τους ποδοσφαιριστές που εργάζονται εκεί.

Ο λαός του Κιέβου όμως την ημέρα του αγώνα ξέροντας τις τακτικές των ναζί δίνει βροντερό «παρών» κατακλύζοντας το γήπεδο της ΖΕΝΙΤ και αψηφώντας τις δυνάμεις κατοχής που πάνοπλες έχουν περικυκλώσει το γήπεδο και τους γύρω χώρους. Η γερμανική ομάδα εμφανίζεται με 7 καινούργιους παίκτες σε σχέση με το πρώτο παιχνίδι, ενώ διαιτητής αναλαμβάνει ένας αξιωματικός των SS. Η αντίδραση των ποδοσφαιριστών της ΣΤΑΡΤ στο ξεκίνημα να μην χαιρετίσουν φασιστικά (παρά το γεγονός ότι τους είχαν επιβάλει να το κάνουν) αλλά να βάλουν το χέρι στο μέρος της καρδιάς έδειξε στον κόσμο ότι παρά τις δύσκολες συνθήκες και το γεγονός ότι οι Γερμανοί ήθελαν πάση θυσία τη ρεβάνς δε θα τους κάνουν τη ...χάρη. Και πραγματικά έτσι έγινε.

Οι Γερμανοί με την ανοχή του διαιτητή έπαιζαν υπέρμετρα σκληρά. Προηγήθηκαν μάλιστα αφού όμως πρώτα έριξαν κάτω αναίσθητο τον τερματοφύλακα της Σταρτ και σκόραραν σε κενή εστία. Οι παίκτες της Σταρτ όμως ήταν κατά πολύ ανώτεροι τεχνικά και πήγαν στα αποδυτήρια με το υπέρ τους 3-1. Από εκεί παρέλασαν διάφοροι Γερμανοί αξιωματικοί με τις απειλές να δίνουν και να παίρνουν. Τελικά ο αγώνα έληξε με 5-3 υπέρ της Σταρτ.

Την ίδια ώρα Γερμανοί αξιωματούχοι και στρατιώτες δεν μπορούν να κρύψουν την ταπείνωση. Και αποφασίζουν να δράσουν... Διατάσσουν «έκτακτη ανάκριση» και αμέσως μετά το παιχνίδι οι ποδοσφαιριστές οδηγούνται στα γραφεία της γερμανικής διοίκησης. Δυο μέρες μετά, κάποιοι θα τους δουν να φορτώνονται σε στρατιωτικό φορτηγό με ισχυρή συνοδεία. Αυτή ήταν και η τελευταία φορά που κάποιος πολίτης του Κιέβου είδε τους ήρωες παίκτες της START...

Τέλος, έξω από το γήπεδο «Ζενίτ» όπου είχε διεξαχθεί το ματς, στέκεται ένα μνημείο, ενώ το γήπεδο έχει μετονομαστεί σε «Σταρτ», από το όνομα εκείνης της ομάδας με την τραγική κατάληξη.