Φάρος του Πνεύματος

  Η 28η Οκτωβρίου 1940 υπήρξε ορόσημο και για το Πανεπιστήμιο Αθηνών, που από την πρώτη στιγμή συνέβαλε με όλες του τις δυνάμεις στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο, συντονισμένο με την ελληνική κοινωνία. Η πολύπλευρη συμμετοχή του αποτυπώνεται στο πλούσιο Ιστορικό Αρχείο του ΕΚΠΑ, ψηφίδες του οποίου φέρνει σήμερα στο φως το Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων. Στιγμιότυπα από μεγάλες αλλά και από μικρές καθημερινές ιστορίες μέσα από τα ψηφιοποιημένα και τεκμηριωμένα έγγραφα του Αρχείου σχολιάζει στο ΑΠΕ – ΜΠΕ ο αναπληρωτής καθηγητής Ιστορίας Βαγγέλης Καραμανωλάκης, πρόεδρος του Ιστορικού Αρχείου ΕΚΠΑ. Η περίοδος 1940-1944 περιλαμβάνει περισσότερα από 30.000 τεκμήρια ψηφιοποιημένα και τεκμηριωμένα έγγραφα – προέρχονται όλα από το Αρχείο Πρωτοκόλλου και αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του πανεπιστημιακού αρχείου και σταδιακά αναρτώνται στο ψηφιακό αποθετήριο ΠΕΡΓΑΜΟΣ. Η αφετηρία της ξενάγησης στο Αρχείο Πρώτος σταθμός είναι φυσικά η εγκύκλιος της 28ης Οκτωβρίου 1940 του υπουργείου Παιδείας για...

  Έρμαιο των Ιταλών, των Γερμανών και των Αγγλοαμερικανών, στη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου η Κέρκυρα βομβαρδίστηκε συνολικά 195 φορές. Ξημερώματα από τις 13 με 14 Σεπτέμβρη του 1943 οι Ναζί βομβάρδισαν ανελέητα, με γερμανικά βομβαρδιστικά τύπου Junkers 87 και 88, την πόλη με εμπρηστικές βόμβες. Αθώα θύματα, πόνος και σπαραγμός στο κέντρο της άλλοτε πιο όμορφης πόλης της Ελλάδας. Μνημεία ανεκτίμητης αρχιτεκτονικής και ιστορικής αξίας, σωριάστηκαν σα φύλλο από χαρτί. Τα κουφάρια τους στέκουν ακόμη στην παλιά πόλη του νησιού να θυμίζουν τη μανία του ανελέητου εχθρού. Η πόλη της Κέρκυρας πλήρωσε ένα βαρύ τίμημα περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη πόλη στην Ελλάδα, όπως εξηγεί το ΑΜΠΕ. Λαβωμένη ήδη από τους βομβαρδισμούς των Ιταλών τον Νοέμβριο του 1940, ήταν μια πόλη ανοχύρωτη και ανυπεράσπιστη απέναντι στην τότε σύγχρονη αεροπορία με μόνο πεπαλαιωμένο αντιαεροπορικό τύπου skoda που βρισκόταν στην πάνω πλατεία. Ο ιταλικός βομβαρδισμός κόστισε τότε 200 ανθρώπινες ψυχές. Τα δεινά των...

  Βαρύς ήταν ο φόρος του αίματος για την Ελλάδα από τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο καθώς η χώρα μας συμπεριλαμβάνεται στην πρώτη δεκάδα σε απόλυτα νούμερα και στην πρώτη πεντάδα, παγκοσμίως, σε ότι αφορά τους νεκρούς ως ποσοστό του συνολικού πληθυσμού της χώρας. Σε αντίθεση με άλλες χώρες, όπως η Σοβιετική Ένωση και Γερμανία που ο μεγαλύτερος αριθμός των νεκρών τους ήταν στα πεδία των μαχών, η Ελλάδα είχε από τις υψηλότερες απώλειες σε άμαχο πληθυσμό λόγω της τριπλής (ιταλικής, γερμανικής και βουλγαρικής) κατοχής. Όπως φαίνεται και από το παρακάτω video του youtube το οποίο δημιουργήθηκε φέτος, η Ελλάδα είχε μεγαλύτερες απώλειες από ότι χώρες που πρωταγωνίστησαν στον πόλεμο, όπως η Ιταλία, Βρετανία και οι ΗΠΑ αλλά και χώρες με πολλαπλάσιο πληθυσμό που αντιστάθηκαν στον Άξονα, όπως η Γαλλία. Συγκεκριμένα η Ελλάδα με πληθυσμό 7,22 εκατ. πριν μπει στον πόλεμο είχε απώλειες 35.100 ζωών στα πεδία των μαχών, 171,800 από άμαχους που σχετίζονται με πολεμικές δράσεις (π.χ. εκκαθαρίσεις πληθυσμών) ε...

  Έλληνες εις τα όπλα. Η Ελλάς ευρίσκεται από χθες εις πόλεμον με την Ιταλίαν. Το έθνος σύσσωμον, μνήμον των παραδόσεών του, εις τας επάλξεις! Σεις ετορπιλλίσατε την «Έλλην» μας, δολοφόνοι! Τα τέκνα της Ελλάδος συνεχίζουν ευθαρσώς και ηρωικώς τον ιερόν υπέρ πάντων αγώνα της. Υπό την παγκόσμιον επικρότησιν η ηρωική μας άμυνα. Βρεττανικαί δυνάμεις παρά το πλευρόν της Ελλάδος. Αυτοί είναι μερικοί μόνο από τους τίτλους των εφημερίδων της 28ης Οκτωβρίου 1940, αλλά και των επόμενων ημερών με τους οποίους τόνωναν το ηθικό των Ελλήνων, λίγο μετά την κήρυξη του πολέμου από τον Μουσολίνι. Σήμερα παρουσιάζουμε τα πρωτοσέλιδα 10 εφημερίδων, αθηναϊκών και κρητικών,  των ημερών εκείνων. Της «Ακροπόλεως»,  του «Ασυρμάτου»,  του «Έθνους», του «Ελευθέρου Βήματος», του «Ελληνικού Μέλλοντος» της «Εστίας», του «Εσπερινού Ταχυδρόμου των Χανίων», της «Ίδης», του Ηρακλείου, της «Καθημερινής», της «Πρωίας» Με τον τρόπο αυτό τιμούμε μια μεγάλη επέτειο της αντίστασης των Ελλήνων κατά του φασι...

  «H Καθημερινή», 29/10/1940 Η απόφαση για την επίθεση κατά της Ελλάδας ελήφθη στις 15 Οκτωβρίου 1940 από το Ιταλικό Πολεμικό Συμβούλιο, παρουσία του Μουσολίνι και παρά τις αντιρρήσεις πολλών από τους παρισταμένους για την προχειρότητα με την οποία αντιμετωπιζόταν η επιχείρηση. Ο «Ντούτσε» ήθελε μία νίκη για να μπει στο μάτι του Χίτλερ, που είχε εκφράσει τις επιφυλάξεις για μία επίθεση κατά της Ελλάδας. Πίστευε ότι η χώρα μας ήταν ο εύκολος στόχος. «Το μόνο μας εμπόδιο είναι οι λασπωμένοι δρόμοι» τον είχαν διαβεβαιώσει οι επιτελείς του. Ως ημέρα της επίθεσης ορίσθηκε η 26η Οκτωβρίου, αλλά ο Μουσολίνι τη μετέθεσε για τις 28 Οκτωβρίου, προκειμένου να συμπέσει με τη 18η επέτειο της Πορείας προς τη Ρώμη, που έφερε τους φασίστες στην εξουσία. Στην Αθήνα έφθαναν σωρηδόν οι πληροφορίες για επικείμενη ιταλική επίθεση. Στο Υπουργικό Συμβούλιο της 25ης Οκτωβρίου ο Μεταξάς ενημέρωσε τους υπουργούς του για την κατάσταση και τους διαβεβαίωσε ότι η στρατιωτική προπαρασκευή της χώρας είχε προχωρή...

  12 Οκτωβρίου 1944. Ήταν ένα ηλιόλουστο πρωινό Πέμπτης, όταν οι καμπάνες των εκκλησιών άρχισαν να χτυπούν χαρμόσυνα, καλώντας τους Αθηναίους να ξεχυθούν στους δρόμους και να πανηγυρίσουν το τέλος της γερμανικής κατοχής. Ως τις 3 Νοεμβρίου ο τελευταίος Γερμανός (και Βούλγαρος) στρατιώτης είχε αποχωρήσει από την ηπειρωτική Ελλάδα. Η αντίστροφη μέτρηση για την αποχώρηση των Γερμανών και των συμμάχων τους Βουλγάρων από την Ελλάδα είχε σημάνει λίγους μήνες νωρίτερα, στις 6 Ιουνίου, όταν οι Σύμμαχοι αποβιβάστηκαν στη Νορμανδία και άρχισαν να περισφίγγουν τον κλοιό γύρω από τη Γερμανία μαζί τους προελαύνοντες Σοβιετικούς από την ανατολική πλευρά. Ήταν φανερό ότι οι ημέρες της Ναζιστικής Γερμανίας ήταν μετρημένες. Στο χρονικό διάστημα μέχρι την απελευθέρωση είχαν ενταθεί οι πολιτικές διαβουλεύσεις για τη μετακατοχική κατάσταση στην Ελλάδα. Από την πλευρά τους, οι Γερμανοί έψαχναν παρασκηνιακά τρόπους ασφαλούς αποχώρησής τους από τη χώρα μας. Από τις 26 Απριλίου 1944 της ελληνικής εξόριστη...

Είναι ένα από τα εγκλήματα των Γερμανών στη Βιάννο, τον Σεπτέμβρη του 1943. Από εκείνα που συγκλονίζουν και σήμερα, 74 χρόνια μετά. Τα 3 μικρά παιδιά της οικογένειας Βερβελάκη βασανίστηκαν και εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς γιατί αρνήθηκαν να αποκαλύψουν πού κρυβόταν ο πατέρας τους, αν και γνώριζαν τη δική τους πορεία. Κι ήταν μόνο 3 παιδιά, από 8 μέχρι 15 χρόνων… Το φρικτό έγκλημα έγινε στη Λυγιά, σε ένα μετόχι. Ήταν 14 του Σεπτέμβρη του 1943, όταν οι ναζί άρχιζαν τη σφαγή στη Βιάννο. Εκεί, στο μετόχι στη Λυγιά, τελέστηκε το πλέον αποτρόπαιο έγκλημα της σφαγής των τριών αδελφών Βερβελάκη (Ευαγγελίας, Μαρίας και Στυλιανού, 8,12, και 15 ετών αντίστοιχα), από Γερμανούς στρατιώτες, επειδή δεν αποκάλυψαν πού ήταν κρυμμένος  ο πατέρας τους, για να τον σώσουν από το εκτελεστικό απόσπασμα, στο οποίο οδηγήθηκαν εκείνη την αποφράδα μέρα 461 αθώοι άνθρωποι. Πέντε χρόνια μετά την εκτέλεση, το έγκλημα των Γερμανών, η κορυφαία εκπαιδευτικός, Μαρία Αμαριώτου, έγραφε στη “Νέα Εστία” έν...

Ο Βίλχελμ Κάιτελ υπογράφει την άνευ όρων συνθηκολόγηση της Γεμρανίας 9 Μαΐου 1945. Ώρα 0:43 π.μ.  Στην αίθουσα της στρατιωτικής σχολής μηχανικού, στο προάστιο Κάρλσχορστ του Βερολίνου, οι πληρεξούσιοι της ανώτατης γερμανικής στρατιωτικής διοίκησης στρατάρχης Κάιτελ, ναύαρχος Φρίντεμπουργκ και στρατηγός της αεροπορίας Στουμπφ υπογράφουν την Πράξη για τη χωρίς όρους συνθηκολόγηση της Γερμανίας ενώπιον των αντιπροσώπων των Ενόπλων Δυνάμεων των Συμμάχων: Από μέρους της ΕΣΣΔ ο στρατάρχης Γ. Κ. Ζούκοφ, της Αγγλίας ο στρατάρχης της Αεροπορίας Α. Τέντερ, των ΗΠΑ ο στρατηγός Κ. Σπάατς και της Γαλλίας ο στρατηγός Ντε Λατρ ντε Τασινί. Ο Στρατάρχης Ζούκοφ διαβάζει την Πράξη άνευ όρων παράδωσης της Γερμανίας Η 9 του Μάη καταγράφεται στην Ιστορία ως η μέρα της «Αντιφασιστικής Νίκης των Λαών». Ο ελληνικός λαός μαζί μ' όλη την ανθρωπότητα γιόρτασε τη μέρα της Νίκης κατά του φασισμού. Στη Θεσσαλονίκη, τη μέρα του παλλαϊκού γιορτασμού, «παρακρατικοί» δολοφονούν 4 πολ...

Το όνομά του δεν είναι τόσο γνωστό. Η Πολιτεία τον τίμησε ελάχιστα, ένα άγαλμα στην περιοχή γέννησής του, τη Βυτίνα. Ελάχιστοι γνωρίζουν την ηρωική πράξη αντίστασής του, μια πράξη που τον κατατάσσει ως τον πρώτο αντιστασιακό ήρωα της γερμανικής Κατοχής που έδωσε τη ζωή του. Ο Μάθιος Πόταγας, 17χρονών το 1941, και ενώ οι Γερμανοί έχουν υποδουλώσει την Ελλάδα βρίσκει το θάρρος να προτάξει πρώτος το στήθος του έναντι του κατακτητή. Η κίνηση του δεν ήταν μια αφελής κίνηση ενός νέου, ήταν ένα μήνυμα αγώνα, η αρχή του αντιστασιακού αγώνα ενάντια στον ναζιστικό ζυγό. Την πρώτη αντιστασιακή πράξη στην Ελλάδα, την ανέδειξε ο Μανώλης Γλέζος, χάνοντας την ιστορική πρωτιά που είχε αποδοθεί σε αυτόν και τον Λάκη Σάντα. Το σχετικό απόσπασμα από το βιβλίο του Μανώλη Γλέζου «Εθνική Αντίσταση 1940 -1945», Εκδόσεις Στοχαστής, 2006: «Το μεσημέρι της 2ας Μαΐου 1941, ο 17χρονος μαθητής της Ε΄ Γυμνασίου του Βαρβακείου από τη Βυτίνα, Μάθιος Πόταγας, πετάχτηκε άοπλος στη μέση του δρόμου, ύψ...

Μια φορά τον χρόνο ανήμερα την Πρωτομαγιά, το μικρό παρεκκλήσι της Αγίας Αναστασίας, στο Κοιμητήριο του Δάσους, έξω από το Μόναχο, ανοίγει την πόρτα του στους πιστούς για να θυμίζει με ένα ιδιαίτερο και επίκαιρο, λόγω ημερών, τρόπο τα δεινά που προκάλεσε ο ναζισμός.  Στο εσωτερικό του, μια μοναδική στον κόσμο εικονογραφική παράσταση των Παθών του Κυρίου απεικονίζει τον ίδιο τον Χίτλερ να βασανίζει τον Ιησού. Αφιερωμένη στα εκατομμύρια των ανθρώπων που βίωσαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης βασανιστήρια, πόνο, εξευτελισμό, ταπείνωση και θάνατο.  Ο πρωτοπρεσβύτερος της Ιεράς Μητρόπολης Γερμανίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, Απόστολος Μαλαμούσης  Την εικονογραφική παράσταση φιλοτέχνησε ένα από τα θύματα του ναζιστικού καθεστώτος, ο πολυβραβευμένος Γερμανός ζωγράφος Μαξ Λάχερ. Επί τριάντα χρόνια, χιλιάδες πιστοί συνέρρεαν στο εκκλησάκι, όπου παρακολοθούσαν τη θεία λειτουργία βλέποντας στην  ιδιαίτερη αυτή απεικόνιση στη σχέση Χριστού και Αντιχρίστου.  Ο ...

Το Δομένικο Ελασσόνας είναι ένα από τα χωριά της πατρίδας μας, που μαρτύρησε την εποχή της γερμανικής και ιταλικής κατοχής και το οποίο, ενώ ξεχωρίζει για την μακραίωνα ιστορία του (6800 π.Χ. ως σήμερα), εν τούτοις παραμένει άγνωστο στους πολλούς Έλληνες -τους μακράν και τους εγγύς. Και θα παρέμενε έτσι, αν δεν το έβγαζε στην επιφάνεια η εθνική υπερηφάνεια και ο ηρωισμός των κατοίκων του, προβάλλοντας σθεναρή αντίσταση στην επέλαση του Άξονα (1943) και υποκείμενο σε αιματηρές θυσίες... Ήταν Φεβρουάριος του 1943 όταν έφθασε η πληροφορία στο αρχηγείο των ανταρτών του ΕΛΑΣ -που είχαν έδρα την ΟΞΙΑ- ότι οι Ιταλοί κατακτητές, ορμώμενοι από Λάρισα και Ελασσόνα, θα έκαναν εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στον Όλυμπο. Έτσι οι αντάρτες αποφάσισαν να τοποθετήσουν στον δημόσιο δρόμο (Λάρισας-Ελασσόνας) ενέδρα και να τους χτυπήσουν! Τρία τμήματα ανταρτών συγκεντρώθηκαν στην θέση ΜΑΥΡΙΤΣΑ (μεταξύ Δομένικου και Μυλόγουστας). Στις 10 το πρωί κάνει την εμφάνισή της η ιταλική φάλαγγα 6 αυτοκινήτω...