Ουίλιαμ Σαίξπηρ - Ο πιο γνωστός μας άγνωστος!

Άγγλος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας, ηθοποιός και θεατρικός επιχειρηματίας. Θεωρείται ο κορυφαίος δραματουργός των νεωτέρων χρόνος και ο μόνος, ίσως, που μπορεί να σταθεί δίπλα στους τρεις μεγάλους αρχαίους έλληνες τραγικούς ποιητές, έχοντας στο ενεργητικό του 37 θεατρικά έργα, 154 σονέτα καιδύο αφηγηματικά ποιήματα. Ο δημιουργός του «Άμλετ», του «Μάκθεβ», του «Βασιλιά Λιρ» και άλλων αριστουργημάτων ζωντάνεψε με τους ήρωές του, όχι μόνο το πνεύμα της εποχής του, αλλά όλων των αιώνων. Είναι γνωστός και ως «Βάρδος του Έιβον» (Bard of Avon) ή ως «Κύκνος του Έιβον» (Swan of Avon).

Οι περισσότεροι μπορούν να κατονομάσουν κάποιο θεατρικό του, πολλοί μπορούν να απαγγείλουν μερικούς στίχους του, ενώ μερικοί θυμούνται απ’ έξω ολόκληρα σονέτα του. Αν όμως ρωτήσετε κάποιον περαστικό στον δρόμο για τη ζωή του, είναι ζήτημα αν θα σας απαντήσει κάτι πέρα από το γεγονός ότι γεννήθηκε στο Στράτφορντ και ότι μετακόμισε στο Λονδίνο για να κυνηγήσει τη θεατρική του καριέρα.

Ακόμα και οι πλέον αφοσιωμένοι μελετητές του Σαίξπηρ δεν μπορούν να πουν με βεβαιότητα τι έκανε όλα εκείνα τα χρόνια μέχρι να παρουσιάσει το πρώτο του θεατρικό, ούτε γνωρίζουν για τη ζωή του πέρα από το θέατρο. Δεν γνωρίζουμε καν πότε γεννήθηκε.

Πολλοί από τους ισχυρισμούς γύρω από αυτόν βασίζονται σε ανεπιβεβαίωτες υπογραφές σε βιβλία επισκεπτών και σε αναφορές πολλά χρόνια μετά τον θάνατό του. Από τα ελάχιστα πολύτιμα στοιχεία που γνωρίζουμε ότι είναι αυθεντικά μπορούμε να βγάλουμε πολλά συμπεράσματα. Συνδυάζοντας τις γνώσεις μας για την εποχή με τη λογική και την κριτική σκέψη, μπορούμε να κάνουμε μερικές υποθέσεις για τη ζωή του ανθρώπου που καθόρισε την αγγλική γλώσσα. 

Ο Γουίλιαμ Σέξπιρ γεννήθηκε στο Στράτφορντ-απόν- Έιβον (35 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του Μπέρμιχγαμ) σε άγνωστη ημερομηνία και βαπτίστηκε στις 26 Απριλίου 1564. Ο πατέρας του Τζον Σέξπιρ (1531-1601) ήταν εύπορος έμπορος (ή καλός κατασκευαστής δερμάτινων ειδών) και δημοτικός σύμβουλος και ζούσε με άνεση τη δεκαμελή οικογένειά του. Η μητέρα του Μαίρη Άρντεν (1537-1608) καταγόταν από εύπορη οικογένεια της περιοχής.

Ήταν το τρίτο από οκτώ παιδιά και ο μεγαλύτερος γιος που επέζησε. Δεδομένης της κοινωνικής θέσης της οικογένειάς του, ο Γουίλιαμ μπορεί να παρακολούθησε το τοπικό παράρτημα του Νέου Βασιλικού Σχολείου, σπουδάζοντας λατινικά και κλασικούς συγγραφείς.

Εγκατέλειψε το σχολείο στα 14, χωρίς να πάει στο πανεπιστήμιο.Δεν γνωρίζουμε τι έκανε τα τέσσερα επόμενα χρόνια – που σήμερα είναι γνωστά ως τα «Πρώτα Χαμένα Χρόνια». Την εποχή που σταμάτησε το σχολείο, πατέρας του Σαίξπηρ αντιμετώπιζε πολλά προβλήματα. Πρωτύτερα ο Τζον ήταν ένας πολύ επιτυχημένος επιχειρηματίας που ασχολιόταν με τα κοινά. Ξεκίνησε την πολιτική του καριέρα στον δήμο το 1556, όταν διορίστηκε στην αξιοζήλευτη θέση του δοκιμαστή μπίρας και το 1568 διορίσθηκε ανώτερος διαχειριστής του Στράτφορντ, κάτι που αντιστοιχεί στη σημερινή θέση του δημάρχου. Ωστόσο, προς τα τέλη της δεκαετίας του 1570 σταμάτησε να παρακολουθεί τα δημοτικά συμβούλια και παραπέμφθηκε για παράνομο εμπόριο μαλλιού και για τοκογλυφία. Αυτό είχε αρνητική επίδραση στα οικονομικά του.

Μήπως αυτός ήταν ο λόγος που ο Γουίλιαμ αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τις σπουδές του νωρίτερα προκειμένου να βοηθήσει την οικογένειά του; Ό,τι κι αν έγινε τότε, στις 28 Νοεμβρίου 1582 τελέσθηκε ο γάμος του «Γουίλιαμ Σάγκσπιρ» με την «Αν Χάθγουεϊ» στο Στράτφορντ με την οποία τρία παιδιά: τη Σουζάνα (1583-1649) και τα δίδυμα Χάμνετ (1585-1596) και Τζούντιθ (1585-1662). Είναι αλήθεια ότι, όταν παντρεύτηκαν, η 26χρονη Αν Χάθαγουεϊ ήταν τριών μηνών έγκυος στο πρώτο της παιδί με τον Σαίξπηρ. Ο Γουίλιαμ και η Αν δεν απέκτησαν άλλα παιδιά. Πέθαναν παντρεμένοι, αν και μάλλον όχι και ιδιαίτερα αγαπημένοι.

Το πρώτο παιδί του Σαίξπηρ, η Σουζάνα, γεννήθηκε στις 26 Μαΐου του 1583 και τα δίδυμα, Χάμετ και Τζούντιθ, βαπτίστηκαν στις 2 Φεβρουαρίου του 1585. Μετά από αυτή την περίοδο ο Σαίξπηρ εξαφανίζεται πάλι από την ιστορία. Σίγουρα είχε οικογενειακές υποχρεώσεις, αλλά δεν υπάρχουν καθόλου πηγές που να δηλώνουν κάποιο επάγγελμα. 

Γνωρίζουμε ότι το 1589 ο Σαίξπηρ βρισκόταν στο Στράτφορντ επειδή είχε κάποιες δικαστικές διαμάχες για ένα αγροτεμάχιο. Δεν γνωρίζουμε όμως πότε ξεκίνησε να γράφει και πότε μετακόμισε στο Λονδίνο. Το μόνο που ξέρουμε είναι ότι η πρώτη παράσταση του Σαίξπηρ αναφέρεται στο Λονδίνο στις 3 Μαρτίου του 1592.

Aπό την πρώτη καταγεγραμμένη παράσταση του Σαίξπηρ στο θέατρο Ρόουζ του Λονδίνου, ο νεαρός βάρδος ήταν αρκετά καθιερωμένος για να προκαλέσει την κριτική άλλων δραματουργών. Η πρώτη αναφορά που γίνεται γι’ αυτόν στα θεατρικά πράγματα του Λονδίνου βρίσκεται σ’ ένα φυλλάδιο του δραματουργού Ρόμπερτ Γκριν (1558 - 1592), που τον περιγράφει «ως τυχάρπαστο κοράκι, στολισμένο με τα δικά μας φτερά, με καρδιά τίγρης τυλιγμένη σε προβιά ηθοποιού, που νομίζει ότι μπορεί να στομφάρει ανομοιοκατάληκτους στίχους, όπως οι καλύτεροι από εσάς».

Στα τέλη του 1592 ξέσπασε η επιδημία της βουβωνικής πανώλης στο Λονδίνο και αυτό ήταν καταστροφή για τα θέατρα, πολλά από τα οποία αναγκάστηκαν να κλείσουν ως το 1594, ενώ οι θίασοι περιόδευαν στην επαρχία για να επιβιώσουν.

Το 1594 ήταν μέλος του σημαντικότερου θιάσου του Λονδίνου «Lord Chamberlain’s Men», που αργότερα μετονομάστηκε σε «King’s Men», που είχε τη δική του θεατρική σκηνή με την επωνυμία «The Globe». Ο Σέξπιρ για 20 χρόνια συμμετείχε ενεργά στη συνεταιριστική επιχείρηση κι ενδιαφερόταν για την οικονομική επιτυχία των έργων που έγραφε για τον θίασο. Απέκτησε φήμη και πολλά λεφτά.

Ο Σαίξπηρ έγραψε γι’ αυτόν τον θίασο τα περισσότερα έργα της καριέρας του, σε μερικά από τα οποία εμφανιζόταν και ο ίδιος σε δεύτερους ρόλους. Έδιναν τις παραστάσεις τους στο Θέατρο στο Σόρντιτς, αλλά και στην αυλή της βασίλισσας Ελισάβετ Α΄. Το Όνειρο θερινής νυκτός ίσως ήταν το πρώτο έργο που έγραψε ο Σαίξπηρ για τον θίασο, για να ακολουθήσουν δύο πολύ γόνιμα χρόνια με έργα όπως: Ρωμαίος και Ιουλιέτα, Αγάπης αγώνας άγονος και Έμπορος της Βενετίας. Το 1596 ξαναγύρισε για λίγο στην πατρίδα του, όπου ξεπλήρωσε τα χρέη του πατέρα του και αγόρασε πολλά κτήματα. Ο Χάμετ, ο 11χρονος μοναχογιός του Σαίξπηρ, πέθανε το 1596, πιθανότατα από την πανώλη. Πολλοί υποθέτουν ότι το σημαντικότερο έργο του Σαίξπηρ, η τραγωδία Άμλετ, η οποία γράφτηκε στην αλλαγή του αιώνα, ήταν εμπνευσμένη από τον θάνατο του Χάμετ.

Αν και η ομοιότητα των δύο ονομάτων αποτελεί απόδειξη για πολλούς (στη διαθήκη του μάλιστα ο Σαίξπηρ αναφέρει τον φίλο του Χάμετ Σάντλερ ως «Άμλετ»), το όνομα του πρίγκιπα της Δανίας παραπέμπει πιθανόν στον «Άμλεθ» από τον σκανδιναβικό θρύλο Saxo Grammaticus’s Vita Amlethi, πάνω στον οποίο βασίζεται ο Άμλετ.

Ποια ήταν όμως η σχέση του Σαίξπηρ με την οικογένειά του; 

Σε κάθε περίπτωση, ο Σαίξπηρ φαίνεται να αντιμετωπίζει τον γάμο ως μια ιδιαίτερα δυσάρεστη διαδικασία, την οποία υπέμεινε, περίπου αναγκαστικά, εξαιτίας μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης. Είναι προφανές πως την εποχή που έζησε ο Γουίλιαμ Σαίξπηρ το διαζύγιο δεν ήταν μια απλή υπόθεση.

Με τη γυναίκα και τα παιδιά του στο Στράτφορντ, εκείνος περνούσε μερικούς μήνες στο Λονδίνο, κάτι που μας οδηγεί σε εικασίες ότι στο Λονδίνο είχε ερωμένες. Τα θέματα των έργων του δηλώνουν ότι πρέπει να γνώριζε πολύ καλά τι σημαίνει ένας παράνομος, απαγορευμένος έρωτας χωρίς ανταπόκριση. Ήταν άραγε κάτι που απλώς είχε παρατηρήσει ή μήπως κάτι που είχε βιώσει; Γνωρίζουμε ότι γύρω στο 1599 ζούσε στο Σάουθγουορκ, κοντά στο θέατρο Γλόουμπ, το οποίο είχαν χτίσει οι Άνθρωποι του Λόρδου Τσάμπερλεν χρησιμοποιώντας την ξυλεία από το παλιό θέατρο. Η περιοχή ήταν γνωστή ως Ελευθερία από την Ψειρού» και βρισκόταν εκτός της δικαιοδοσίας του Λονδίνου. Είχε περίπου 300 πανδοχεία και οίκους ανοχής και συγκέντρωνε θεατρόφιλους και πόρνες από μίλια μακριά. Οι πειρασμοί περιτριγύριζαν τον Σαίξπηρ – να είχε άραγε ενδώσει σε αυτούς; Μία από τις πιο διαβόητες φήμες που κυκλοφορούσαν ήταν ότι ο Σαίξπηρ είχε έναν νόθο γιο με τη γυναίκα του ιδιοκτήτη μιας ταβέρνας από την
Οξφόρδη.

Σύμφωνα με αναφορά φοιτητή της νομικής που χρονολογείται από τις 13 Μαρτίου του 1602, ο Σαίξπηρ κρυφάκουσε μια γυναίκα να στέλνει ραβασάκι σε ηθοποιό της εποχής, τον Ρίτσαρντ Μπέρμπατζ, τον οποίο παρακολούθησε στο έργο του, «Ριχάρδος Γ’». Ο συγγραφέας, φέρεται να κατέφθασε πρώτος στο σημείο της πονηρής συνάντησης. Αφού διασκέδασε με την εν λόγω κυρία, εμφανίστηκε ο ηθοποιός στην πόρτα της, στέλνοντας μήνυμα πως «ο Ριχάρδος Γ’ έφτασε», για να λάβει την περιπαικτική απάντηση του Σαίξπηρ: «Ο Γουίλιαμ ο κατακτητής ήταν ήδη εδώ πριν τον Ριχάρδο τον Γ’». Η πιπεράτη ιστορία, όσο κι αν φαίνεται αξιολάτρευτη, δεν επιβεβαιώνεται παρά από αυτή την αναφορά του φοιτητή της νομικής.

Ήταν γνωστό ότι ο Σαίξπηρ σύχναζε σε πανδοχεία κατά τη διάρκεια των ταξιδιών του μεταξύ Λονδίνου και Στράτφορντ. Το 1606 Τζέιν Σέφερντ Ντάβεναντ γέννησε έναν γιο, τον Γουίλιαμ, νονός του οποίου ήταν ο Σαίξπηρ. Το αγόρι έγινε ποιητής και δραματουργός και, όπως έλεγαν, «έγραφε με το ίδιο πνεύμα που έγραφε και ο Σαίξπηρ και φαινόταν αρκετά ικανοποιημένος όταντον θεωρούσαν γιο του». Λέγεται ότι αποκαλούσε τη μητέρα του «πόρνη». 

Υπήρχαν επίσης φήμες ότι ο Σαίξπηρ ήταν ομοφυλόφιλος, πιθανότατα λόγω του γεγονότος ότι αρκετά ποιήματά του ήταν αφιερωμένα σε κάποιο νεαρό τον οποίο ανέφερε σαν «Όμορφο Άρχοντα». Ο κυριότερος υποψήφιος είναι ένας από τους χορηγούς του, το αν αυτό όμως ήταν μια ρομαντική χειρονομία ή απλώς μια ένδειξη σεβασμού χρειάζεται συζήτηση.

Αν και δεν υπάρχει καμιά επίσημη αναφορά για την σεξουαλικότητα του Γουίλιαμ Σαίξπηρ, ειδικοί στέκονται στο έργο του και τις επιρροές του που θα μπορούσαν να υποδηλώσουν ερωτική έλξη και προς το ανδρικό φύλο.

Τα σονέτα του Σαίξπηρ περιγράφουν την βαθιά ερωτική σχέση του γράφοντα με έναν εύπορο νέο άνδρα. Σε σημεία, ο ποιητής φαίνεται να καλείται να παλέψει με έναν έρωτα που εμφανίζεται αμοιβαίος. Στα 25 σονέτα γίνεται πλήρης περιγραφή μιας σχέσης που δοκιμάζεται από μεγάλες απουσίες, ζήλια και απέλπιδες προσπάθειες να κερδίσει την εύνοια του νέου.

Ωστόσο, στο τέλος ο ποιητής μιλά για την βαθιά θλίψη του, όταν ο νέος του στερεί την μαυρομαλλούσα καλλονή της οποίας την ερωτική συντροφιά απολάμβανε. Αυτή η τελευταία αναφορά, δείχνει πως ο συγγραφέας του σονέτου έχει ερωτικές επαφές με γυναίκες. Σε κάθε περίπτωση, η ανάλυση της εγκυκλοπαίδειας britannica, καταλήγει πως δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν το περιεχόμενο των σονέτων υπήρξε αυτοβιογραφικό.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1600 ο Σαίπηρ ήταν ένας ευκατάστατος άνθρωπος. Είχε μετοχές στους Lord Chamberlain’s Men και ήταν ιδιοκτήτης του The Globe κατά 12,5%. Είχε επίσης επενδύσει σε γη στο Λονδίνο και στο Στράτφορντ, αγοράζοντας το δεύτερο μεγαλύτερο σπίτι της πόλης μαζί με πολλά στρέμματα γης και μια αγροικία.

Το 1608 ο Σαίξπηρ εργαζόταν ακόμα ως ηθοποιός στο Λονδίνο και το 1609 δημοσίευσε 154 σονέτα. Ίσως η επιστροφή της πανώλης εκείνο ο χρόνο να του αναγκάσει να αποσυρθεί στην Στρατφορντ. Μετά το 1610 έγραψε μερικά έργα και οι τρεις τελευταίες ήταν συνεργασίες, μάλλον με τον Τζον Φλέτσερ, ο οποίος τον διαδέχτηκε ως δραματουργός στο King’s Men.

Ο Σαίξπηρ πέθανε στις 23 Απριλίου 1616 σε ηλικία 52 ετών, περίπου ένα μήνα μετά τη σύνταξη με το χέρι της διαθήκης του. Σε αυτή γράφτηκε ότι ήταν απολύτως υγιής και αυτό οδήγησε σε εικασίες ότι ο θάνατος του ήταν ξαφνικός και αναπάντεχος. Μισό αιώνα αργότερα, ο εφημέριος του Στράτοδόν, Τζον Γουόρντ, γράφει: «Ο Σαίξπηρ, ο Ο Ντράιτον και ο Μπεν Τζόνσον είχαν μια ευχάριστη συνάντηση, ήπιαν πολύ και ο Σαίξπηρ πέθανε από πυρετό που του μεταδόθηκε εκεί». Αυτό αντιστοιχεί με τις απαντήσεις συγγραφέων της εποχής, ένας από τους οποίους έγραψε: «Αναρωτιόμασταν, Σαίξπηρ, πώς βρέθηκες τόσο νωρίς από την παγκόσμια σκηνή στον ανιαρό χώρο ενός τάφου».

Άφησε πίσω του τη γυναίκα του και τις δυο κόρες του, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του το άφησε στη Σουζάνα, ορίζοντας ότι θα έπρεπε να μεταβιβαστεί στον πρωτότοκο γιο της. Στη διαθήκη δεν γίνεται κάποια αναφορά στην Αν, η οποία αυτομάτως έπαιρνε το 1/3 της περιουσίας του, εκτός από τη δήλωση ότι εκείνη θα έπαιρνε το «δεύτερο καλύτερο κρεβάτι» του.

Μερικοί το θεωρούν προσβολή και περαιτέρω στοιχεία υποδηλώνουν ότι η σχέση τους ήταν στην καλύτερη περίπτωση χλιαρή, ενώ άλλοι διαφωνούν υποστηρίζοντας ότι εννοούσε το γαμήλιο κρεβάτι (το καλύτερο κρεβάτι που επιφύλασσαν για τους επισκέπτες) και το οποίο ήταν ένδειξη αγάπης. Στις 25 Μαρτίου ο Σαίξπηρ είχε διορθώσει τη διαθήκη του μετά την αποκάλυψη ότι ο Τόμας Κίνεϊ, ο άντρας της κόρης του, της Τζούντιθ, είχε έναν νόθο γιο με μια γυναίκα ονόματι Μάργαρετ Γουίλερ, η οποία είχε πεθάνει στη γέννα στα μέσα Μαρτίου του 1616.

Το εκκλησιαστικό δικαστήριο διέταξε τον Τόμας να προβεί σε δημόσια εξομολόγηση, κάτι που προκάλεσε πολύ μεγάλη ντροπή στην οικογένεια Σαίξπηρ. Στο πρώτο κληροδότημα της διαθήκης υπήρχε ο όρος «στον γαμπρό μου», αλλά η φράση αυτή αργότερα διαγράφτηκε και αντικαταστάθηκε από το όνομα της Τζούντιθ. 

Δύο μέρες μετά τον θάνατό του, ο Σαίξπηρ κηδεύτηκε στο ιερό του ναού της Αγίας Τριάδας στο Στράτφορντ. Στον τάφο του τοποθετήθηκε ένα επίγραμμα, πιθανώς σύνθεση του ιδίου, χωρίς να αναφέρεται το όνομά του:

Καλέ μου φίλε, για χάρη του Ιησού απόφυγε
Να ανασκάψεις την τέφρα που βρίσκεται εδώ μέσα
Ευλογημένος ας είναι ο άνθρωπος που λυπάται αυτές τις ταφόπλακες
Και καταραμένος ας είναι αυτός που θα μετακινήσει τα οστά μου.

Μερικά χρόνια αργότερα ένα ταφικό μνημείο ανεγέρθηκε στη μνήμη του. Τον Αύγουστο του 1623, η Αν τον ακολούθησε στον θάνατο. Αργότερα τον ίδιο χρόνο δημοσιεύθηκε το First Folio με 36 έργα του – και μολονότι τα 18 από αυτά είχαν δημοσιευθεί νωρίτερα, το βιβλίο αυτό ήταν η μόνη αξιόπιστη έκδοση.

Πηγή: sansimera.gr, ethnos.gr, iefimerida.gr