Ουίλιαμ Σαίξπηρ - Αγάπης Αγώνας Άγονος: Ο Βασίλης Ρώτας για το έργο του Σαίξπηρ

Ο τίτλος της κωμωδίας τούτης, “Love’s Labour’s Lost”, έχει μέσα του το συμβολικό του νόημα, το διδακτικό και κατατοπιστικό για το θέμα του, είναι ερωτικός αγώνας χαμένος, αποτυχημένος. Θέμα λοιπόν ερωτικό. Αλλά ο Σαίξπηρ δεν καταπιάνεται θέματα για να παρουσιάσει στο φως της σκηνής γοητευτικές ερωτικές σκηνές, παρά προβάλει μ’ αυτά το πνεύμα ή το πάθος της εποχής του κι έτσι, γενικότερα, του ανθρώπου. Και γιατί ο αγώνας αποτυχημένος; Επειδή ρομαντικός, ψεύτικος. Η αγάπη χάνεται μέσα στις εξυπνάδες, στην ψευτοφιλοσοφία, τον έρωτα τον τρώει η φιλολογία, τον διώχνει η λογοκρατία. Πίσω όμως απ’ αυτή την εξωτερική, φιλολογική ή λογοκρατική μάσκα, κρύβεται η ψευτιά, η - νεανική έστω - πρεμούρα του πόθου, που θαρρεί πως θα φτάσει ευκολότερα το σκοπό της, αλλά δεν το καταφέρνει. Κι εδώ μπαίνει το ηθικό ή διδακτικό στοιχείο που, πολύ καλά χωμένο μέσα το εξαίσιο σύνολο, προσφέρει την πολύτιμη ουσία του για κοινωνική χαρά και υγεία.

Τέσσερις νεαροί άρχοντες, με πρώτο τον βασιλιά της Ναβάρρας, αποφασίζουν ν’ ασκητέψουν τρία χρόνια  στερημένοι τις “πρόστυχες” χαρές του κόσμου, για ν’ αποκτήσουν με τη με μελέτη  σοφία και να γίνουν έτσι “κληρονόμοι αιωνιότητας”. Αλλά, μόλις παίρνουν την απόφασή τους, παρουσιάζεται κιόλας ο πειρασμός με τέσσερα ωραία κορίτσια, πρώτη την πριγκίπισσα της Γαλλίας και παρέα της, τρεις από τις καλύτερες κληρονόμες του καιρού. Οι νεαροί τις ερωτεύονται αμέσως, καθένας τη διαλεχτή του και, παραβιάζοντας τον όρκο της άσκησης μ’ επιχειρήματα που ο πόθος τους επινοεί, προχωρούν σ’ ερωτική επίθεση σύμφωνα και με το απόκοτο και αδίστακτο πνεύμα των νέων καιρών.

Το θέμα το πήραν ελαφριά, όπως και την απόφασή τους να ασκητέψουν. Οι γυναίκες όμως είναι το σοβαρό πρόσωπο της ηθικής του καιρού και της ζωής βέβαια, που ‘ναι σοβαρότερο και καθολικότερο από τους εφήμερους του αμολυτού φιληδονισμού. Στην ελαφρότητα των εραστών απαντούν με κοροϊδευτικό πνεύμα, τους ρεζιλεύουν τους νεαρούς και αναγκάζουν να ομολογήσουν αγάπη αληθινή και να δεχτούν στο τέλος να κάνουν πραγματικούς άθλους για να κερδίσουν το μεγάλο αγαθό, την αγάπη. Έτσι, αυτό που αποτυχαίνει είναι ο αγώνας του πόθου, του φιληδονισμού. Στην πραγματικότητα η αγάπη στο τέλος νικάει κι είναι αυτό το μάθημα που δίνει το έργο.

Ο τίτλος με τη λεχτική του χάρη, ακόμα και την οπτική, με τα τρία λάμδα τ’ αρχικά των τριών λέξεων (Love’s Labour’s Lost), είναι σαν μικρογραφία σε δαχτυλιδόπετρα, που συμβολίζει όλον τον άνθρωπο που φοράει το δαχτυλίδι και δείχνει το χαρακτήρα του, τις ιδέες του, τις διαθέσεις του, τα γούστα του. Γι’ αυτό κι ο μεταφραστής προσπάθησε να τα μεταφέρει κι αυτά στον ελληνικό τίτλο με το “Αγάπης Αγώνας Άγονος”, που ‘ναι φυσικά αποτυχημένος, όπως κι ο ερωτικός αγώνας στο έργο, δικαιολογημένος όμως κάπως για όσους δεν ξέρουν αγγλικά. 

Ο τίτλος του έργου σημαίνει πράγματι και το θέμα του, πως είναι ερωτικό, και τη μορφή του, πως είναι περίτεχνη. Κανένα άλλο έργο του Σαίξπηρ δεν έχει τόσο, θα λέγαμε, λογοτεχνικό φόρτο, τόσες ρίμες, τόσες στροφές, σε μορφή σονέτου είτε μπαλάντας, τόσα λογοπαίγνια, σχήματα λόγου κι εξυπνάδες. Είναι μέσα απ’ ολ’ αυτά που η ζωή κι η αγάπη περνάει και χάνεται. 

[...]

Εδώ, στο νεανικό τούτο αριστούργημα, ο ποιητής παρουσιάζει ζωηρά την εποχή του, που τη σατιρίζει και αυτοσατιρίζεται, προβάλλοντάς την ανάμεσα στα γήινα και ουράνια, κάτω από τους νόμους της θεάς Φύσης, που είναι και θα μείνει ως το τέλος ο θεός του. Χτυπάει τον ρομαντισμό, τον βερμπαλισμό, τον τυχοδιωκτισμό που, αρματωμένος με “φιλολογία” και ρητά, ιδίως από τους αρχαίους και τη Γραφή, προσπαθεί να αρμενίσει στη ζωή, ακολουθώντας το ορμητικό κι απόκοτο πνεύμα των νέων καιρών, της Αναγέννησης.

Ουίλιαμ Σαίξπηρ, Αγάπης Αγώνας Άγονος, Εκδόσεις Επικαιρότητα