Λουίτζι Πιραντέλλο - Στο θέατρο δεν υπάρχει πια το έργο του ποιητή.

Πρόλογος

Σκηνοθέτης:

Είπα: ακούσιος πρόλογος, και προσθέτω: όχι και τόσο άτοπος κι ανάρμοστος στο περίεργο έργο, που θα παρακολουθήσετε απόψε. Πάντως, σας παρακαλώ πολύ, να μη με διακόψετε άλλη φορά. (Ξεδιπλώνει κάτι τυλιγμένα χαρτιά)... Πάνω σ’ αυτά τα λίγα φύλλα έχω ότι χρειάζομαι. Ένα διήγημα, τίποτα άλλο από ένα διήγημα, γραμμένο από ένα συγγραφέα που δε σας είναι και τόσο άγνωστος... 

Φωνές:

Ποιος είναι;.... Πώς λέγεται;... Το συγγραφέα!

Σκηνοθέτης:

Παρακαλώ, κυρίες και κύριοι, δεν βρισκόμαστε σε πολιτική συγκέντρωση... Φυσικά είμαι υπεύθυνος για ότι έκανα, αλλά δεν πρέπει να μου ζητάτε ευθύνες και να απολογούμαι μέσα στην παράσταση.

Φωνή:

Μα δεν άρχισε ακόμη.

Σκηνοθέτης:

Α, ναι, άρχισε. Εσείς έχετε λιγότερο απ’ όλους το δικαίωμα να το λέτε αυτό, αφού εσείς αρχίσατε την παράσταση. Η παράσταση άρχισε απ’ τη στιγμή, που παρουσιάστηκα εγώ. Η παράσταση δεν είναι φώτα, δεν είναι σκηνικό, είναι οι άνθρωποι, εσείς κι εγώ. Είναι οι γυναίκες, που μας ρωτούν, είναι τα παιδιά, που μας κοιτούν. Έτσι, που εσείς καθώς και εγώ αφήνουμε την ώρα να πηγαίνει μόνη της. Η παράσταση δεν είναι φώτα, δεν είναι σκηνικό, ειν’ οι άνθρωποι, εσείς κι εγώ, είναι η αδιακρισία σας στη μοναξιά μας, είναι η αναπνοή σας στη σιωπή μας, τέλος είναι η αγάπη σας για μας. 

΄

Σκηνοθέτης:

Θέλετε, λοιπόν, να μάθετε ποιος είναι ο συγγραφέας αυτού του διηγήματος;

Φωνές:

Ναι! Ναι! Ποιος είναι;

Σκηνοθέτης:

Ο Πιραντέλλο.

Ένας κύριος (πίσω): Ποιος ειν’ αυτός; (γέλια).

Σκηνοθέτης:

Ναι, ο Πιραντέλλο. Ο ίδιος, ο αδιόρθωτος Πιραντέλλο. Θα ξέρετε, βέβαια, τι σκάρωσε σ’ ένα συνάδελφό μου. Του ‘στειλε έξι πρόσωπα, που ζητούσαν συγγραφέα, του αναστάτωσαν τη σκηνή και τους παραλαβώσανε όλους. Εμένα, όμως, δε θα μου τη φέρει. Έχω πάρει όλα τα μέτρα μου. Τον απόκλεισα εντελώς. Ούτε το όνομά του έβαλα στο πρόγραμμα. Τι έξω απ’ αυτό, θα ‘ταν μεγάλη αδικία από μέρους μου να του φορτώσουν την ευθύνη για την παράσταση, που θα παρακολουθήσετε απόψε. Γι’ αυτήν, ο μόνος υπεύθυνος ειμ’ εγώ. Πήρα ένα διήγημα του, όπως θα ‘παιρνα ενός οποιουδήποτε συγγραφέα. Διάλεξα, όμως, τον Πιραντέλλο, γιατί είναι ο μόνος δραματικός συγγραφέας που ξέρει πως το έργο του ποιητή τελειώνει μόλις γράψει την τελευταία λέξη στο δράμα του. Ο ποιητής είναι υπεύθυνος μπρος στους αναγνώστες του και τη λογοτεχνία, αλλά δεν μπορεί ποτέ να ‘ναι υπεύθυνος μπρος στο θεατρικό κοινό και τη θεατρική κριτική. 

Σκηνοθέτης:

Στο θέατρο δεν υπάρχει πια το έργο του ποιητή.

Φωνή:

Αλλά τι;

Σκηνοθέτης:

Η σκηνική δημιουργία, πού ανήκει μονάχα σε μένα. [...] Και τονίζω, επειδή βλέπω μερικούς απ’ τους θεατρικούς κριτικούς να χαμογελούν, πως αυτή είναι η πεποίθηση μου. Οι κύριοι μπορούν να επιμένουν πως την πρώτη θέση κατέχει ο ποιητής. Αλλά και ‘κεινος μπορεί τότε, όπως θα παραδεχθείτε και σεις, να γελάσει με τις κριτικές τους, καθώς χαμογελούν τώρα κι εκείνοι με τις απόψεις μου. Φυσικά, μόνο με τις κακές κριτικές. Έπειτα θα ‘ταν μεγάλη αδικία να σφετεριστεί τον έπαινο που θ’ απονεμηθεί σε μένα. Η πεποίθηση μου έχει γερές βάσεις. Αυτό εδώ (σηκώνει με το χέρι το χαρτί), αυτό είναι το έργο του ποιητή. Τι κάνω εγώ; Το παίρνω σαν πρώτη ύλη της σκηνικής μου δημιουργίας, και το χρησιμοποιώ όπως χρησιμοποιώ τους ηθοποιούς, που διαλέγονται καθώς εγώ νομίζω καλύτερα. Όπως χρησιμοποιώ το σκηνογράφο όταν του δίνω εντολή να ετοιμάσει τις σκηνογραφίες. Θα παραδεχθείτε πως η σκηνική δημιουργία σ’ ένα άλλο θέατρο και μιαν άλλη σκηνή, άλλες σκηνογραφίες, άλλους φωτισμού, και, πάνω απ’ όλα, άλλους ηθοποιούς, θα είναι ολότελα διαφορετική.

Δε σας φαίνεται, λοιπόν, πώς αυτό που βλέπετε πάνω στη σκηνή δεν είναι ποτέ το έργο του ποιητή, που είναι και μένει αμετάβλητο, αλλά διάφορες σκηνοθετικές δημιουργίες; 

Λουίτζι Πιραντέλλο, Απόψε αυτοσχεδιάζουμε, Εκδόσεις Δωδώνη