Θεόφραστος - Χαρακτήρες: 10. Ο παραδόπιστος (τσιγκουνιά)

Η τσιγκουνιά (1) είναι η υπερβολική οικονομία για χάρη του συμφέροντος (2). Ο τσιγκούνης είναι τέτοιος άνθρωπος, που προτού τελειώσει ο μήνας πηγαίνει στο σπίτι του οφειλέτη του και απαιτεί τόκο μισό οβολό (3). Όταν συντρώγει με άλλους, μέτρα πόσα ποτήρια ήπιε ο καθένας (4) ενώ η εναρκτήρια σπονδή του στην Άρτεμη είναι η μικρότερη από όλών των ομοτράπεζών του. 

1. Η λέξη που χρησιμοποιείται στο αρχαίο κείμενο, μικρολογία, μαζί με τις συγγενικές της λέξεις, είναι κανονικά η μανία να ασχολείται κανείς με μηδαμινά πράγματα (λ.χ. ασήμαντες λεπτομέρειες ή με τετριμμένες εργασίες). Συχνά συνδέεται με την ανελευθερία. Όπως η ανελευθερία έτσι και η μικρολογία συνδέονται συχνά με την μικροπρέπεια στα χρήματα. Ο μικρολόγος του κειμένου μας εκφράζει με παραδειγματικό τρόπο αυτή τη στενότερη έννοια της λέξης. Μπορεί να συγκριθεί με τα πρόσωπα που ο Αριστοτέλης αποκαλεί κίμβικας και κυμινοπρίστας. Στα Ηθικά Νικομάχεια ο Αριστοτέλης αναφέρει ότι η ανελευθερία έχει δύο όψεις. Η μία όψη είναι η τάση να μη δίνεις και η άλλη να παίρνεις. Αυτοί που προσπαθούν να παίρνουν καθ’ υπερβολή είναι οι αισχροκερδείς. Αυτοί που δεν θέλουν να δίνουν είναι οι φειδωλοί, οι γλίσχροι, οι κίμβικες και οι κυμινοπρίσται. Ο μικρολόγος του Θεόφραστου είναι μίζερος και μικροπρεπής, αλλά το κίνητρό του δεν είναι η απληστία ούτε επιθυμεί να πλουτίσει σε βάρος των άλλων, όπως ο αισχροκερδής. Απλώς φοβάται ότι θα πέσει θύμα εκμετάλλευσης των άλλων και τον καταλαμβάνει η μανία να διατηρήσει ότι του ανήκει. 

2. Στην πραγματικότητα το κείμενο του χαρακτήρα περιγράφει πολύ περισσότερα από τη φειδώ στις δαπάνες όπως αφήνει να εννοηθεί ο ορισμός. Ο συντάκτης πρέπει να έχει υπόψη του το χωριό από τον Αριστοτέλη (Περί αρετών και κακιών), όπου ξαναβρίσκουμε όλες σχεδόν τις λέξεις του ορισμού ή τα ισοδύναμα τους.  

3. Κανονικά τα δάνεια εξοφλούνται στο τέλος του μήνα. Ήταν σύνηθες να υπολογίζονται οι τόκοι μηνιαίως  και να συγκεντρώνονται είτε μηνιαίως είτε μία φορά το χρόνο.  

4. Για να πληρώσει το ακριβές μερίδιο που του αντιστοιχεί.

Όταν κάποιος του είχε αγοράσει πράγματα σε χαμηλή τιμή και του δίνει το λογαριασμό αυτός ισχυρίζεται ότι όλα είναι ακριβά (5). Αν ένας δούλος του σπάσει μία παλιά χύτρα τσουκάλι το κρατάει από το μισθό του (τα έξοδα για τη διατροφή του) 

5. Αυτό το σημείο του κειμένου είναι προβληματικό και ένα τμήμα του λείπει. Εδώ υπάρχει μία πιθανή εκδοχή, ενώ μία άλλη είναι ότι στο τέλος του συμποσίου ο παραδόπιστος καβγαδίζει με τον άνθρωπο ο οποίος αγόρασε τα ποτά και τα φαγητά, και τώρα κάνουν το λογαριασμό, λέγοντάς του ότι τα αγόρασε πολύ ακριβά.

Αν η γυναίκα του χάσει ένα τρίχαλκο νόμισμα είναι ικανός να μετακινήσει τα σκεύη, τα κρεβάτια και τα κιβώτια και να σκαλίσει τα σκουπίδια. Οταν πουλά κάτι, το πουλά τόσο ακριβά ώστε να ζημιώνεται ο αγοραστής. Δεν επιτρέπει σε κανέναν να μαζέψει σύκα από τον κήπο του, ούτε να περάσει από το χωράφι του, ούτε να πάρει καμία ελιά ή χουρμά που έπεσε στο έδαφος. Τα σύνορα των αγρών του τα επιθεωρεί καθημερινά αν παραμένουν τα ίδια.

Είναι ικανός να χρεώσει και πρόστιμο υπερημερίας και τόκο στον τόκο. Όταν παραθέτει γεύμα στους συνδημότες του, τους προσφέρει κρέας που το έκοψε σε μικρές μερίδες. Πάει να ψωνίσει τρόφιμα και επιστρέφει στο σπίτι χωρίς να έχει αγοράσει τίποτε. Απαγορεύει στη γυναίκα του να δανείσει αλάτι, ή φυτίλι, ή κύμινο, ή ρίγανη, ή χοντραλεσμένο κριθάρι, ή μάλλινες κορδέλες, ή γλυκίσματα για θυσία και λέει ότι όλα μαζί αυτά τα μικροπράγματα αθροίζονται σε ένα μεγάλο ποσό στο τέλος του χρόνου. 

Γενικά μπορεί κανείς να δει τα χρηματοκιβώτια των παραδόπιστων να μουχλιάζουν και τα κλειδιά τους σκουριασμένα.Οι ίδιοι φορούν ενδύματα που δεν τους φτάνουν ούτε ως τους μηρούς και αλείφονται λάδι από πολύ μικρά ελαιοδοχεία και κουρεύονται σύριζα (6) και φοράνε τα υποδήματά τους στη μέση της μέρας (7) και απαιτούν από εκείνους που λευκαίνουν το μαλλί να ρίξουν στο ρούχο τους πολύ κιμωλία, για να μην ρυπαίνετε γρήγορα (8).

6. Το κάνουν για λόγους οικονομίας. Αντίθετα στον Αριστοφάνη (Νεφέλες), για τον ίδιο λόγο τα μαλλιά  αφήνονται μακριά και ακούρευτα.  

7. Για να γλιτώσει λίγη από τη φθορά της χρήσης των υποδημάτων του, τα φορά από το μεσημέρι και μετά. Το να κυκλοφορεί κανείς ανυπόδητος ήταν δείγμα φτώχειας, τσιγκουνιάς, ασκητισμού ή λακωνισμού. Πάντως σε κάθε περίπτωση τα υποδήματα δεν τα φορούσαν μέσα στο σπίτι, όπως φαίνεται λ.χ. από τον Αριστοφάνη (Σφήκες, Όρνιθες, Εκκλησιάζουσες) 

8. Οι γναφείς μεταχειρίζονταν για τον καθαρισμό των ρούχων Κιμωλία γη, άργιλο, γύψο κτλ.Ο παραδόπιστος απαιτεί από τον καθαριστή να βάλει πολύ χρώμα για να αντέξει τη βρωμιά και να μην λερωθεί γρήγορα.

Πηγή: Θεόφραστος, Άπαντα, Τόμος 8, Εκδόσεις Κάκτος, Θεόφραστος Χαρακτήρες, Εκδόσεις Ζήτρος, Θεόφραστος Χαρακτήρες - Αρίστων ο Κείος Για την αλαζονεία - Σάτυρος Περί Χαρακτήρων, Εκδόσεις Εξάντας