Πιέτρο Αρετίνο - Η "Μάστιγα των πριγκίπων" με τις τολμηρές λογοτεχνικές επιθέσεις του εναντίον των ισχυρών της εποχής του

 

Ο Πιέτρο Αρετίνο, στο πρώτο του πορτραίτο φιλοτεχνημένο από τον Τιτσιάνο

Επηρέασε σημαντικά την τέχνη και την πολιτική της εποχής του και εφηύρε τη σύγχρονη λογοτεχνική πορνογραφία. Έγινε γνωστός σε όλη την Ευρώπη για τις τολμηρές λογοτεχνικές επιθέσεις του εναντίον των ισχυρών της εποχής του. Οι πύρινες επιστολές και οι διάλογοί του παρουσιάζουν μεγάλο βιογραφικό ενδιαφέρον. Στα δράματά του περιλαμβάνονται πέντε κωμωδίες και μία τραγωδία, η Orazia (1546), ίσως η καλύτερη ιταλική τραγωδία του 16ου αιώνα.

Ιταλός συγγραφέας, ποιητής και θεατρικός συγγραφέας του 16ου αιώνα (1492 - 1556), που έμεινε γνωστός για την αιχμηρότητα της πένας και των σατιρικών γραπτών του. Ο Πιέτρο Αρετίνο γεννήθηκε στο Arezzo, από όπου πήρε το όνομά του. Ελάχιστα πράγματα είναι γνωστά για τα παιδικά του χρόνια. Σε ηλικία 20 ετών ζούσε στην Περούτζια, ίσως σπουδάζοντας τέχνη, και εκεί έγραψε τα πρώτα του ποιήματα. Το 1517 μετακόμισε στη Ρώμη και έγινε γνωστός στην αυλή του πάπα Λέοντα Ι΄. Εκεί άρχισε να γράφει σατιρικά έργα, βασισμένα στα κουτσομπολιά της αυλής και τις πολιτικές εξελίξεις. Γρήγορα κίνησε την προσοχή του καρδινάλιου Τζούλιο των Μεδίκων, που τον πήρε υπό την προστασία του, με την ελπίδα ότι θα βοηθήσει την εκλογή του σε πάπα, πράγμα που δεν έγινε όμως. Μετά την αποτυχία του Τζούλιο, ο Αρετίνο έζησε στη Μάντουα για ένα διάστημα. Γύρισε στη Ρώμη το 1523, όταν ο Τζούλιο εξελέγη πάπας Κλημέντιος Ζ΄. Αναγκάστηκε όμως να φύγει για λίγο τον επόμενο χρόνο μετά τη δημοσίευση του έργου του "I sonetti lussuriosi" ("Ακόλαστα σονέτα"), μια συλλογή από σονέτα βασισμένα σε πορνογραφικές γκραβούρες του Τζούλιο Ρομάνο. Η φήμη και η δημοτικότητά του μεγάλωναν και συνέχισε να γράφει σατιρικά ποιήματα και "φιλιππικές" επιστολές, με αποτέλεσμα να τον ονομάσει ο Αριόστο "Μάστιγα των πριγκίπων". 

Έγραψε τις πέντε κωμωδίες του, που εντάσσονται στην commedia erudita (*), σατιρίζοντας τη διαφθορά της ιταλικής κοινωνίας. Επικεντρώθηκε όχι στην κλασική μορφή, αλλά στο περιεχόμενο. Ανάμεσα στους στόχους της πένας του περιλαμβάνονται η παπική αυλή, η αυλή της Μάντοβα και η διαφθορά των ανώτερων αξιωματούχων. Στο έργο του Ο Υποκριτής ενστάλαξε ένα ισχυρό ρομαντικό στοιχείο, που οδήγησε στην περαιτέρω ανάπτυξη της commedia erudita και την απομάκρυνσή της από τα αυστηρά κλασικά πρότυπα.

Το 1525 υποχρεώθηκε να φύγει μόνιμα από τη Ρώμη, όταν ένας πληρωμένος δολοφόνος του επισκόπου Τζιοβάνι Τζιμπέρτι, που είχε γίνει στόχος της σάτιράς του, τον μαχαίρωσε και κόντεψε να τον σκοτώσει. Πέρασε την υπόλοιπη ζωή του στη Βενετία, όπου έγραψε και τα περισσότερα έργα του. Συνέχισε επίσης να γράφει πάμπολλες επιστολές και ζούσε εν μέρει από τα δώρα που του έκαναν ισχυροί της εποχής, ανάμεσά τους και ο βασιλιάς Φραγκίσκος Α΄ της Γαλλίας, για να αποφύγουν τις σάτιρές του. Πέθανε στη Βενετία το 1556. Γνωστά έργα του είναι: "Opera nova", 1512, "Pasquinate", 1517, "Farza", 1525, "La corigiana", 1525, "Sonetti lussuriosi", 1526, "Il Marescalco", 1527, "I primi tre canti di Marfisa", 1533, "Passione di Gesu", 1534, "Ragionamento della Nanna e dell'Antonia", 1534, "Salmi", 1534, "Humanita di Cristo", 1535, "Dialogo nel quale la Nanna insegna a la Pippa (Ragionamenti, Sei giornate)", 1536, "Genesi", 1538, "Lettere", 1538, "Vita di Maria Vergine", 1539, "L'Orlandino", 1540, "Vita di Caterina vergine e martire", 1540, "Talanta e Ipocrito", 1542, "Vita di San Tomaso", 1543, "Il Filosofo", 1546, "Orazia", 1546.

(*) Με τον όρο commedia erudita ή λόγια λατινική κωμωδία εννοείται η ερασιτεχνική, λόγια κωμωδία σε πέντε πράξεις, που ακολουθεί το κλασικό πρότυπο της πρότασης, της επίτασης και της καταστροφής ή λύσης. Ο αριθμός των χαρακτήρων και συνεπώς των ηθοποιών της commedia erudita είναι συνήθως μικρός, ενώ τα δρώμενα ακολουθούν μια συγκεκριμένη χωροχρονική ενότητα (μία ημέρα)

Πηγή: biblionet.gr, wikipedia