Αισχύλου Πέρσαι - Αποσπάσματα

Η τραγωδία «Πέρσες» (αυθεντικός αρχαίος τίτλος: Πέρσαι), θεωρείται η παλαιότερη σωζόμενη τραγωδία. Επίσης είναι η μόνη τραγωδία που σώζεται, που αντλεί τη θεματολογία της από ιστορικά γεγονότα (και μάλιστα μόνο κατά επτά χρόνια προγενέστερα από την παρουσίασή της στο κοινό): πραγματεύεται την οδύνη των Περσών όταν πληροφορούνται για τη συντριπτική ήττα τους στη Σαλαμίνα.

Διδάχτηκε το 472 π.Χ. όταν επώνυμος άρχοντας της Αθήνας ήταν ο Μένωνας, μαζί με τις τραγωδίες Φινεύς, Γλαύκος Ποτνιεύς και το σατυρικό δράμα Προμηθεύς Πυρκαεύς. Και από τα τρία αυτά έργα, ελάχιστα αποσπάσματα σώζονται. Ο θεματικός σύνδεσμος ανάμεσα στις τρεις τραγωδίες αλλά και το σατυρικό δράμα είναι ανύπαρκτος.

Από θεματική άποψη οι Πέρσες αποτελούν μια ιδιοτυπία στο σύνολο των σωζόμενων αρχαίων ελληνικών τραγωδιών. Είναι το μόνο έργο που δεν αντλεί το θέμα του από κάποιο μυθικό κύκλο, αλλά δραματοποιεί καλλιτεχνικά η σύγχρονή του ιστορία. Η πρωτοτυπία αυτή δεν ανήκει στον Αισχύλο. Κατά τις μαρτυρίες που έχουμε, πρώτος ο  Αθηναίος ποιητής Φρύνιχος άνοιξε το δρόμο για τη δραματική μετάπλαση σύγχρονου ιστορικού υλικού. Όπως διηγείται ο Ηρόδοτος οι Αθηναίοι τιμώρησαν τον Φρύνιχο Με πρόστιμο χιλίων δραχμών και απαγόρευσαν το έργο του “Μιλήτου άλωσις” επειδή μ’ αυτό ο ποιητής τους θύμιζε την καταστροφή από τους Πέρσες κατά τη λεγόμενη ιωνική επανάσταση το 494 π.Χ. της φυλετικά συγγενικής τους μικρασιατικής πόλης. Λίγο αργότερα ο ίδιος ποιητής παρουσίασε το έργο του “Φοίνισσες”, δηλαδή γυναίκες από τη Φοινίκη, που ήταν δραματοποίηση της ναυμαχίας της Σαλαμίνας .

Οι”Φοίνισσες” του Φρύνιχου είχαν παρασταθεί το 476 π.Χ. Τέσσερα χρόνια αργότερα ο Αισχύλος ξαναδούλεψε το ίδιο θέμα στους Πέρσες επιφέροντας σαφώς μαρτυρημένες αλλ’ οπωσδήποτε όχι ερευνήσιμες σ’ όλο το έργο, αλλαγές. 

Ο Ξέρξης, αφού έκανε εκστρατεία εναντίον της Ελλάδας με μεγάλη στρατιωτική δύναμη, οδηγώντας αμέτρητους ιππείς και πλοία, κι αφού νικήθηκε σε μάχη στις Πλαταιές και σε ναυμαχία στη Σαλαμίνα φεύγοντας μέσα από τη Θεσσαλία έφτασε στην Ασία. 

Από την άποψη της σκηνογραφίας οι Πέρσες παίζονται δίπλα στον τάφο του Δαρείου έξω από το παλάτι στα Σούσα. 

Η συνολική θεώρηση του έργου μας αποκαλύπτει το βάθος της αισχύλειας άποψης για τον κόσμο. Ο ποιητής δεν παρασύρθηκε από μία εύκολη θριαμβολογία για την ελληνική νίκη. Μας έδωσε, αντίθετα, έναν πειστικό αντίκτυπό της από την πλευρά του νικημένου, όχι για να σαρκάσει, αλλά για να φιλοσοφήσει πάνω στα ανθρώπινα πράγματα, για να δείξει πιο πολύ τη σχέση αιτίου-αιτιατού στην ανθρώπινη δραστηριότητα, όχι μια τυπική εφαρμογή της στην περίπτωση των Περσών και του Ξέρξη. Το έργο αυτό δεν είναι, όπως εύστοχα παρατηρήθηκε, μια θριαμβική έκρηξη πατριωτικού ενθουσιασμού, αλλά η σπουδή μιας ήττας. 

Κατά τη μαρτυρία, χορηγός, δηλαδή ο άνθρωπος που ανέλαβε τα έξοδα για την παρουσίαση της τετραλογίας αυτής με την οποία ο Αισχύλος πήρε τη νίκη, ήταν ο Περικλής.

Τα του δράματος πρόσωπα είναι:

Ο χορός των γερόντων
Άτοσσα
Άγγελος
Το είδωλον Δαρείου
Ξέρξης 

Άτοσα:

θέλω να μάθω σε ποιο τόπο τάχα
της γης λένε πως βρίσκεται η Αθήνα…

Χορός:

Μακριά στη Δύση, εκεί που γέρνει ο ήλιος.

Άτοσα:

Και τόσο επόθησε την πόλη ετούτη ο γιος μου;

Χορός:

Γιατί έτσι θα εξουσίαζε την Ελλάδα.

Άτοσα:

Στράτευμα πλήθος έχουνε κι εκείνοι;

Χορός:

Τέτοιο, που σώριασε πολλά δεινά στους Μήδους.

Άτοσα:

Και τι άλλο; Βιος στα σπίτια τους περίσσιο;

Χορός:

Στη γη μια φλέβα ασήμι ο θησαυρός τους.

Άτοσα:

Πώς πολεμούν; Βαστώντας τόξα;

Χορός:

Όχι, μ' ασπίδες και κοντάρια αρματωμένοι.

Άτοσα:

Ποιος ο αρχηγός που διαφεντεύει τον στρατό τους;

Χορός:

Δεν είναι δούλοι μήδε υπήκοοι σε κανέναν.

Άτοσα:

Και στους εχθρούς τους πώς θ' αντισταθούνε;

Χορός:

Όπως το άξιο του Δαρείου χάλασαν πλήθος.

Στίχοι 231 - 245

Είναι ανάγκη οι θνητοί ν' αντέχουν στις συμφορές

Στίχοι: 293 - 294

Εμπρός, των Ελλήνων 
παιδιά, να ελευθερώσετε την πατρίδα σας,

τα τέκνα, τις γυναίκες και των πατρικών θεών σας 
τα ιερά και των προγόνων τους τάφους· 
για όλα τώρα γίνεται ο αγώνας.

Στίχοι: 402 - 405

Η αλαζονεία μεγαλώνοντας

καρποφορεί ολέθρου στάχυ, όπου ο πολυδάκρυτος

τρυγιέται θέρος

Στίχοι: 821 - 822

Κανείς περιφρονώντας τα αγαθά

που έχει κι άλλα ποθώντας, ας μη σκορπίζει

άδικα την τρανή ευτυχία.

Στίχοι: 825 - 826

Να χαίρεστε την ηδονή της κάθε μέρας, γιατί τα πλούτη στους νεκρούς διόλου δεν ωφελούν. 

Στίχοι: 841 - 842

Χορός: 

Των Ιώνων ο στρατός δεν φεύγει στον εχθρό μπροστά

Ξέρξης: 

Είναι πολύ ανδρείος. Συμφορά ανέλπιστη είδα

Στίχοι: 1025 - 1026