Φάρος του Πνεύματος

Τα μάτια και τα αυτιά όσων έχουν βάρβαρες ψυχές είναι κακοί μάρτυρες για τους ανθρώπους. Βάρβαρος είναι αυτός που μιλάει μια γλώσσα ακατανόητη, και κατ’ επέκταση ο αλλόφυλος. Κατά τον Ηράκλειτο βάρβαρες είναι οι ψυχές εκείνων, που δεν κατανοούν αυτά που ακούν, επειδή δεν τους το επιτρέπουν οι προκαταλήψεις και οι κεκτημένες ιδέες τους. Κατά συνέπεια, οι άνθρωποι αυτοί δεν μπορούν να είναι αξιόπιστοι μάρτυρες όσων έχουν δει και ακούσει, όχι επειδή τα δεδομένα των αισθήσεων τους είναι καθαυτά αναξιόπιστα, αλλά επειδή η σκέψη τους, σκοτισμένη από την ομίχλη των υποκειμενικών θεωρήσεων και δοξασιών, δεν μπορεί να επεξεργαστεί σωστά τις πληροφορίες που τους δίνουν οι αισθήσεις, και επομένως δεν είναι σε θέση να εκφράσουν τις πληροφορίες αυτές σε λογικά διαρθρωμένο λόγο.  Προσωκρατικοί, Όγδοος Τόμος, Ηράκλειτος, Εκδόσεις Κάκτος

  Ο Χρόνος είναι παιδί που παίζει πεσσούς, η βασιλεία ανήκει στο παιδί Ο χρόνος εδώ δεν είναι ο χρόνος στη μεταφυσική ή επιστημονική του διάσταση, αλλά ο χρόνος της ανθρώπινης ζωής όπως έχει καθοριστεί από τη μοίρα. Τι σημαίνει όμως η εικόνα του Χρόνου που παίζει πεσσούς; Οι πεσσοί ήταν παιχνίδι στρατηγικής, διαδεδομένο στην αρχαιότητα, ανάλογο με τη δική μας ντάμα, όπου ο κάθε παίκτης προσπαθούσε ν’ ακινητοποιήσει τα πιόνια του αντιπάλου, ώσπου να τον αφήσει χωρίς κανένα πιόνι. Το παιχνίδι του αυτό με τον άνθρωπο, ο Χρόνος- μοίρα έχει πάντα εξασφαλισμένη την επικράτηση (βασιλεία): στο πιόνι υγεία απαντά με το πιόνι αρρώστια, στο πιόνι νεότητα με το πιόνι γηρατειά, κι έτσι βαθμιαία εξουδετερώνει όλα τα πιόνια του ανθρώπου, οπότε κι επέρχεται ο θάνατος. Όμως ο παίκτης-χρόνος παρομοιάζεται με το παιδί; Όχι βέβαια επειδή είναι άπειρος ή αδέξιος - Είδαμε ότι πάντα βγαίνει νικητής. Εκείνο που μοιάζει να υπονοεί ο Ηράκλειτος είναι ότι οι κινήσεις του Χρόνου δεν υπαγορεύονται από κάποια η...

Όσοι δεν είναι σε θέση να κατανοήσουν (τον αληθινό λόγο), ακόμα κι όταν τον ακούσουν είναι σαν τους κουφούς. Το λέει και το ρητό: παρόντες απόντες Ο Ηράκλειτος δεν αναφέρεται εδώ σε άτομα με πνευματική ανεπάρκεια αλλά, σε άτομα που κατά τα άλλα μπορεί να είναι πολύ ευφυείς, αλλά δεν καταλαβαίνουν τον αληθινό λόγο. Μοιάζουν έτσι με κουφούς, χωρίς να είναι πραγματικά - μ’ άλλα λόγια η αδυναμία τους να κατανοήσουν το φιλοσοφικό λόγο δεν προέρχεται ούτε από διανοητική υστέρηση ούτε από δυσλειτουργία της ακοής. Ο Ηράκλειος το υποδεικνύει υπαινικτικά, καταφεύγοντας σ’ ένα ρητό-παροιμία που αργότερα θα χρησιμοποιούσε και ο Ευριπίδης σε σχέση με τους δειλούς στην μάχη: είναι παρόντες απόντες. Ενώ δηλαδή είναι παρόντες στον κόσμο, στη φυσική και κοινωνική ζωή, με πλήρεις τις σωματικές και διανοητικές τους ικανότητες, είναι απόντες ως προς τον λόγο: τον ακούν χωρίς να τον καταλαβαίνουν, γιατί τους εμποδίζει η υποκειμενική, αποσπασματική θεώρηση των πραγμάτων με βάση τα προσωπικά ή συλλογικ...

Πώς είναι δυνατόν να κρυφτεί κανείς από αυτό που ποτέ δεν δύει; Σχολιασμός: Αυτό που βλέπει τα πάντα είναι το νοητό φως, δηλαδή, το φως του νου που συλλαμβάνει την αλήθεια του σύμπαντος και την εκφράζει με τον λόγο. Το συγκεκριμένο απόσπασμα δεν δηλώνει μόνο τους ανθρώπους (τότε η έννοια του θα ήταν ηθικό-θρησκευτική - οι πράξεις και οι σκέψεις των ανθρώπων εποπτεύονται), αλλά το σύνολο των όντων και φαινομένων του σύμπαντος. Η αληθινή φύση των πραγμάτων κρύβεται πίσω από τα φαινόμενα, αλλά δεν μπορεί να κρυφτεί από τον νου-λόγο που βρίσκεται πέρα και πάνω από αυτά και που αποστολή του είναι να τα εξιχνιάζει και να τα φωτίζει οδηγώντας στην πλήρη κατανόησή τους.  Προσωκρατικοί, Όγδοος Τόμος, Ηράκλειτος, Εκδόσεις Κάκτος

Όσοι δεν ξέρουν ν’ ακούν (σωστά), δεν ξέρουν και να μιλούν. Σχολιασμός: Πολλοί άνθρωποι μιλούν υπερβολικά, αλλά δεν έχουν τίποτα ουσιαστικό να πουν πέρα από την καθημερινή φλυαρία. Η γλώσσα τους δεν είναι πραγματικός λόγος, γιατί δεν αφορά την ουσία των πραγμάτων, αλλά αντικατοπτρίζει τη μονομερή, υποκειμενική τους αντίληψη για τον κόσμο. Η αδυναμία τους είναι αδυναμία γνωστική και νοητική και εκδηλώνεται με δύο τρόπους που έχουν μεταξύ τους σχέση αιτίου - αιτιατού: δεν ξέρουν να μιλούν σωστά (δηλ. σύμφωνα με τον φιλοσοφικό λόγο) επειδή δεν ξέρουν ν’ ακούν σωστά, δηλαδή να ξεχωρίζουν, μέσα από τον σωρό των λεγομένων που φτάνουν καθημερινά στ’ αυτιά τους, τον αληθινό λόγον, αυτόν που χρησιμοποιεί ο πραγματικός φιλόσοφος για να εκφράσει την καθολική αλήθεια όπως την αντιλαμβάνεται μέσω του “νου”.  Προσωκρατικοί, Όγδοος Τόμος, Ηράκλειτος, Εκδόσεις Κάκτος

Ο Ξενοφάνης ήταν φιλόσοφος και ποιητής και  συχνά θεωρείται ως ιδρυτής της Ελεατικής σχολής. Γεννήθηκε στη μικρασιατική Κολοφώνα και όταν οι Πέρσες κατέκτησαν την Ιωνία, στα 546, εκπατρίσθηκε στην ηλικία των 25 ετών οπότε επί πολλά έτη περιερχόταν στις ελληνικές πόλεις σαν ποιητής και ραψωδός. Όντας εξαιρετικά φτωχός, έγραφε ιάμβους και ελεγείες, με­ταξύ των οποίων εποποιίες για την ίδρυση του Κολοφώνα και της Ελέας. Τέλος εγκαταστάθηκε στην Ελέα, αποικία που ίδρυσαν στη Μεγάλη Ελλάδα οι πρόσφυγες της Ιωνίας. Η ιστορία τον κατέγραψε γιατί άσκησε κριτική στον αρχαίο θρησκευτικό ανθρωπομορφισμό, αλλά και για την ώθηση που έδωσε με τη σκέψη του στο μονοθεϊσμό και σε ορισμένες πρωτοποριακές ιδέες του σε τομείς της γνώσης. Το φιλοσοφικό του έργο κατεστράφη και μόνο από μερικά λείψανα του έργου του «Περί φύσεως», διδακτικού έπους, και τις μαρτυρίες του Αριστοτέλη, Θεοφράστου κ.α., γνωρίζουμε τι πίστευε. Ο Ξενοφάνης μεταφέροντας τη φιλοσοφία από την Ανατολή στη Δύση, προσέδ...