Φάρος του Πνεύματος

Νὰ σ᾿ ἀγναντεύω, θάλασσα, νὰ μὴ χορταίνω ἀπ᾿ τὸ βουνὸ ψηλὰ στρωτὴ καὶ καταγάλανη καὶ μέσα νὰ πλουταίνω ἀπ᾿ τὰ μαλάματά σου τὰ πολλά. Νά ῾ναι χινοπωριάτικον ἀπομεσήμερο, ὄντας μετ᾿ ἄξαφνη νεροποντὴ χυμάει μὲς ἀπ᾿ τὰ σύνεφα θαμπωτικὰ γελώντας ἥλιος χωρὶς μαντύ. Νὰ ταξιδεύουν στὸν ἀγέρα τὰ νησάκια, οἱ κάβοι, τ᾿ ἀκρόγιαλα σὰ μεταξένιοι ἀχνοὶ καὶ μὲ τοὺς γλάρους συνοδιὰ κάποτ᾿ ἕνα καράβι ν᾿ ἀνοίγουν νὰ τὸ παίρνουν οἱ οὐρανοί. Ξανανιωμένα ἀπ᾿ τὸ λουτρὸ νὰ ροβολᾶνε κάτου τὴν κόκκινη πλαγιὰ χορευτικὰ τὰ πεῦκα, τὰ χρυσόπευκα, κι᾿ ἀνθὸς τοῦ μαλαμάτου νὰ στάζουν τὰ μαλλιά τους τὰ μυριστικά. Κι᾿ ἀντάμα τους νὰ σέρνουνε στὸ φωτεινὸ χορό τους ὡς μέσα στὸ νερὸ τὰ ἐρημικὰ χιονόσπιτα-κι᾿ αὐτὰ μὲς στ᾿ ὄνειρό τους νὰ τραγουδᾶνε, ἀξύπνητα καιρό. Ἔτσι νὰ στέκω, θάλασσα, παντοτεινὲ ἔρωτά μου μὲ μάτια νὰ σὲ χαίρομαι θολὰ καὶ νά ῾ναι τὰ μελλούμενα στὴν ἅπλα σου μπροστά μου, πίσω κι᾿ ἀλάργα βάσανα πολλά. Ὡς νὰ μὲ πάρεις κάποτε, μαργιόλα σύ, στοὺς κόρφους σου ἀψηλά τους ἀνθισμ...

Πέσε στα γόνατα, προσκύνα το πανάγιο χώμα με την ψυχή κατάκορφα στον ουρανό υψωμένη, όποιος και να σαι, όθε και να σαι κι ό,τι — άνθρωπος να σαι! Πιότερο, αν είσαι του λαού ξωμάχος, χερομάχος, φτωχόπαιδο, που αθέλητα σε βάλαν να καρφώσεις τον αδερφό σου αντίκρα σου — με μάνα εσύ και κείνος! Ετούτ’ η μάντρ’ αγνάντια σου το σύνορο του κόσμου. Σ’ αφτήν απάνου βρόντηξεν ο Διγενής το Χάρο. Είτανε πρώτη του Μαγιού, φως όλα μέσα κ’ έξω (έξω τα χρυσολούλουδα και μέσα η καλωσύνη) που αράδειασε πα στο σοβά, πιστάγκωνα δεμένους και θέρισε με μπαταριές οχτρός ελληνομάχος, όχι έναν, όχι δυο και τρεις, διακόσια παληκάρια. Δεν ήρθαν μελλοθάνατοι με κλάμα και λαχτάρα, μόν’ ήρθανε μελλόγαμπροι με χορό και τραγούδι. Και πρώτος άρχος του χορού, δυο μπόγια πάνου απ’ όλους κι από το Χάρο τρεις φορές πιο πάνου ο Ναπολέος. Κ’ είναι από τότες Μάης εδώ, φως όλα μέσα κ’ έξω. Κόλλα τ’ αφτί και την καρδιά στο ματωμένο χώμα. Στον Κάτου Κόσμο τραγουδάνε πάντα και χορεύουν κι αν κάπου ανάκουσ...

Πού να σε κρύψω, γιόκα μου, να μη σε φτάνουν οι κακοί; Σε ποιο νησί του Ωκεανού, σε ποια κορφήν ερημική; Δε θα σε μάθω να μιλάς και τ' άδικο φωνάξεις Ξέρω πως θάχεις την καρδιά τόσο καλή, τόσο γλυκή, που με τα βρόχια της οργής ταχιά θενά σπαράξεις. Συ θα ‘χεις μάτια γαλανά, θα 'χεις κορμάκι τρυφερό, θα σε φυλάω από ματιά κακή και από κακό καιρό, από το πρώτο ξάφνιασμα της ξυπνημένης νιότης. Δεν είσαι συ για μάχητες, δεν είσαι συ για το σταυρό. Εσύ νοικοκερόπουλο, όχι σκλάβος, όχι σκλάβος ή προδότης Τη νύχτα θα σηκώνομαι κι αγάλια θα νυχοπατώ, να σκύβω την ανάσα σου ν’ ακώ, πουλάκι μου ζεστό να σου τοιμάζω στη φωτιά γάλα και χαμομήλι, κ’ υστέρα απ' το παράθυρο με καρδιοχτύπι να κοιτώ που θα πηγαίνεις στο σκολιό με πλάκα και κοντύλι... Κι αν κάποτε τα φρένα σου το Δίκιο, φως της αστραπής, κι η Αλήθεια σου χτυπήσουνε, παιδάκι μου, να μη την πεις. Θεριά οι ανθρώποι, δεν μπορούν το φως να το σηκώσουν. Δεν είναι αλήθεια πιο χρυσή σαν την αλήθεια της ...

«Είπεν άφρων εν τη καρδία αυτού: Ψυχή έχεις πολλά αγαθά. Φάγε, πίε, ευφραίνου». Αλλά την ίδια νύχτα ο άγγελος τον εκάλεσε να τα μαζέψει για το αιώνιο ταξίδι. Ο άφρων του Ευαγγελίου είναι ο έξυπνος της ζωής. Ο μαυραγορίτης. Με τη διαφορά πως δε βάζει λόγο στην «ψυχή» του. Δεν έχει τέτοιο πράμα. Έχει κοιλιά. Όταν, λοιπόν, στρώνεται στο τραπέζι και στρογγυλοκάθεται, χαϊδολογά την κοιλιά του, που του κρέμεται ως τα γόνατα, και της λέγει: «Ψυχή μου (=πολυαγαπημένη μου!) έχεις όλα τα καλά. Φάγε, πιες και γλέντησε… Αύριο θα πεθάνουμε… Κόσμε ψεύτη. Χάρο κλέφτη…» Και πραγματικά, ένα «αύριο» πέθανε ξαφνικά κι αυτός και η κοιλιά του γεμάτοι ως τα μπούνια. Και να πώς έγινε αυτό το πράμα: Ο μαυραγορίτης, ένας περιβολάρης, είχε αγοράσει την προηγουμένη μέρα την πρώτη του πολυκατοικία στην Αθήνα. Από το χωριό στην πρωτεύουσα, από την καλύβα στον έβδομο ουρανό! Είχε υπογράψει τα συμβόλαια, είχε πληρώσει ένα τσουβάλι εκατομμύρια και την άλλη μέρα θα έμπαινε στο παλάτι του εν χορδαίς και οργάν...

Ζευς: (Θυμωμένος) Τι ζητάς εδώ, καταραμένε; Γι’ αυτό ξέσπασε τέτοιος χιονοσίφουνας στον Όλυμπο κι οι κεραυνοί παίρνουνε στα χέρια μου φωτιά μοναχοί τους; Ήρθες να μας πάρεις κι εμάς; Χάρων: (Μέσα του) Θα γίνει κι αυτό μία μέρα. (Δυνατά) Μα ελόγουσας είσαστε αθάνατοι! Δεν φοβάστε… Χάρο. Ζευς: Τότε γιατί εγκατέλειψες τη θέση σου κει κάτου; Και σε τέτοια χάλια; Κουρελής, γεμάτος στάχτη! Και βρωμούνε τα χνώτα σου! Χάρων: Από την πείνα! Ζευς: Από την πείνα; και δεν πεθαίνουνε το λοιπόν οι άνθρωποι; Και δεν γίνονται πόλεμοι; Χάρων: Πόλεμοι γίνονται, δόξα σοι! Και πεθαίνουν οι άνθρωποι σαν τις μύγες. Λιγότεροι από τους πολέμους, περισσότεροι απ’ την πείνα. Και πολλοί περισσότεροι από το φόβο. Ζευς: Τι φόβο: Χάρων: Ζευγίτες, περιβολαρέοι, μαρνέροι, εργάτες, υπάλληλοι, τους είπανε: “Να το! Καταφθάνει! Το έτος της ευημερίας σας”. Κι από το φόβο τους τα τινάζουν!... Ζευς: Άρα έχεις πολλή δουλειά. Χάρων: Πεθαίνουνε, Δέσποτα, πολλοί, μα δεν πλερώνει κανένας...

Αυγήν αυγή και μόλις βγει στον ουρανό το γαλανό απ’ το βουνό του ηλίου ο δαυλός από κοντά τον χαιρετά με λαγαρή φωνή αργυρή ο ψάλτης ο κορυδαλλός ΈΤΣΙ κ’ εσύ Νιότη χρυσή, όλη χαρά με τα φτερά της φαντασιάς στα ουράνια πέτα με λαγαρή φωνή αργυρή Σαν τον τρελό κορυδαλλό τον Ήλιο, τη Ζωή χαιρέτα. Κώστας Βάρναλης, 39+1 άγνωστα ποήματα. Εκδόσεις Εντύποις

Ήταν άγνωστη ακόμα η αγιοσύνη του Παχωμίου κι ο καθαρός και “τελειωμένος” βίος που περνούσε στη Θηβαΐδα, μέσα σε μια σπηλιά ζωσμένην από απέραντους άσπρους άμμους. Ολημερίς μες το φως και τις φλόγες του ήλιου, τα μάτια του είχανε σχεδόν τυφλωθεί. Κι όταν κατεβαίνανε οι νύχτες, αλαφρές και διαφανές σα γάζες, τα μάτια του, γιομάτα από το ημερινό θάμπος, δεν προφταίνανε να τις δούνε. Απ’ το πρωί ως το βράδυ κι απ’ το βράδυ ως το πρωί στεκότανε ασάλευτος, δίχως να τρώει, δίχως να πίνει, δίχως να κοιμάται, επαναλαμβαίνοντας ακατάπαυτα τα ίδια λόγια: “Μη με κάνεις, Κύριε, να χαρώ μια στιγμή πάνου σ’ αυτή τη Γης. Ας μη μπούνε τα καλά του κόσμου τούτου μπροστά στα μάτια μου. Γέμιζέ τα δάκρυα και σύντριβε την καρδιά μου σαν το σπειρί του σιταριού. Πλήθαινέ μου τα δεινά και τους πόνους, για να ‘ναι η σωτηρία μεγαλύτερη”. Αλλά, με το να λέει και να σκέφτεται χρόνια τώρα το ίδιο πράγμα, το μυαλό του Παχώμιου έπαθε τέλειαν ακινησιά. Ούτε να προσέξει, ούτε να κρίνει, ούτε να θυμηθεί μπορούσ...

Στη ζήση αυτή που τη μισούμε, στη γης αυτή που μας μισεί, κι όσο να πιούμε δε σε σβηούμε, πόνε πικρέ και πόνε αψύ, που μας κρατάς και σε κρατούμε· σ’ αυτήν τη μαύρη γης και ζήση, που περπατούσαμε τυφλά κι ανθός για μας δεν είχε ανθίσει κι ούτε σε δέντρον αψηλά κρυμμένο αηδόνι κελαηδήσει, ήρθες Εσύ μιαν άγιαν ώρα, όραμα θείο και ξαφνικό, και γέμισε ήλιο, ανθόν, οπώρα, κελαηδισμόν παθητικό όλ’ η καρδιά μας, όλ’ η χώρα. Αχ! τόσο λίγο να βαστάξει τούτ’ η γιορτή κι η Πασκαλιά!… Έφυγες κι έχουμε ρημάξει ξανά και πάλι. Η Πασκαλιά γιατ’ έτσι λίγο να βαστάξει!

Νὰ μὴν ἀκούω καὶ νὰ μὴ βλέπω νὰ πατῶ. Νὰ μὴ νογάω καὶ νά ῾χω τὸ στόμα βουλωτό. Νὰ μὴ μὲ φαρμακών᾿ ἡ μπόχα τοῦ καιροῦ μου. Χωρὶς αὐτιὰ καὶ μάτια, μύτη καὶ μυαλό, μουγκὸς νὰ πηαίνω, ὅποτε μοῦ ῾ρθει, πρὸς νεροῦ μου, κι ἅμα τσινάει ὁ Γάϊδαρος νὰ μὴ γελῶ. Καὶ σὰ μὲ καρυδώνουνε μουνοῦχο σκλάβο οἱ Ἀμερικάνοι, ἐγὼ νὰ βλαστημάω τὸ Σλάβο.

Ο Κώστας Βάρναλης μάρτυρας υπεράσπισης του Λουντέμη Η συγκλονιστική κατάθεση του Κ. Βάρναλη την οποία αφηγείται ο ίδιος ο Λουντέμης στο βιβλίο του ”Ο Κονταρομάχος” (εκδ. Δωρικός). …Είπαμε ότι ανάμεσα στους υπερασπιστές μου ήταν κι ο Δάσκαλος. Αλλά, πως ήρθε! Δεν είχε την υπομονή να περιμένει να τον ειδοποιήσουν. Μόλις το πληροφορήθηκε απ΄ τις εφημερίδες ντύθηκε τα γιορτινά του κι ήρθε μόνος του. Δε λογάριασε ούτε γηρατειά, ούτε φόβο, ούτε κρύο. Διέσχισε τα πυκνά στίφη των πραιτωριανών (που χανε κυκλώσει ολόκληρο το τετράγωνο) και μπήκε στην αίθουσα. -Κωνσταντίνος Βάρναλης… φώναξε ο κλητήρας. Ο Δάσκαλος τον κοιτούσε με χλευαστική απάθεια. -Δάσκαλε… Εσένα φωνάζουν… του ‘πε ο Νίκος Παππάς. -Εμένα; Τότε τι «Κωνσταντίνος» λέει αυτός ο… άντε ας μην το πω. -Περάστε κ. Βάρναλη… του είπε ο Εισαγγελέας Κατεβαίνης, που ‘κανε τον διανοούμενο. Ο Δάσκαλος πλησίασε κάτω απ΄ την έδρα με το χέρι στ΄ αφτί. Ο Πρόεδρος ρωτά: -Πιο δυνατά! φώναξε ο Βάρναλης. ΠΡΟΕΔΡΟΣ: «Είναι ένοχος ...

(«Εθνική αναξιότης», ποίημα του Κώστα Βάρναλη για τη Σφαγή των Καλαβρύτων που έγινε στις 13 Δεκεμβρίου 1943) Εθνική αναξιότης (Ο Κεραμεικός των Ναζήδων) Κώστας Βάρναλης Σκύβε, ραγιά, κατάχαμα στη λάσπη και ξύνε τ’ άρβυλά σου με τα νύχια. Κι όσο βαστάς, γενού μικρός. Και τρέμε, σαν περνάς το μαρμάρινο κατώφλι. Και πέτα την ψυχή σου στα σκουπίδια, τ’ αχρείαστο ράκος, αφού χρόνια τώρα την ατιμάζουν οι προσκυνημένοι. Που μπαίνει εδώ, ψυχή δεν πρέπει να ’χει! Μπροστά σου η πιο πλατιά του κόσμου πύλη και μέσα οι διαλεμένοι των κριμάτων. Η Ελλάδα τούς κουνάει στην αγκαλιά της, γιατί χαλάσαν τα μισά παιδιά της. Όξω μαύρα, γυμνά τα λίγα δέντρα. Μέσα λόγγος οι πράσινες οι δάφνες. Όξω αλυσίδες, θάνατος και νύχτα. Μέσα φως, αρχοντιά κι αθανασία. Αν το χωριό σου κάψανε και βιάσαν πλάι στη σφαγμένη μάνα το κοράσι κι αν κρεμάσαν τ’ αγόρια σου απ’ το δέντρο και σένα σε κυνήγησαν οι σφαίρες, καλότυχε, που γλίτωσες! Και τώρα, προσκύνα τους, σιγά, μην τους ξυπνήσεις. Τ...

Η Οκτωβριανή Επανάσταση και η ίδρυση του σοσιαλιστικού κράτους, η έμπρακτη επιβεβαίωση της αλλαγής σε προοδευτική κατεύθυνση των κοινωνικών συστημάτων, ο πρωτοπόρος σε αυτήν την αλλαγή ρόλος της εργατικής τάξης και η καθοδηγητική ευθύνη του Κομμουνιστικού Κόμματος, τα ιδεολογικά μέτωπα και οι κατευθύνσεις ως προς την τέχνη εντός της Σοβιετικής Ένωσης, η απότοκη ωρίμανση στην πολιτική συνείδηση των εργατών και των καταπιεζόμενων στρωμάτων, οι λαϊκοί αγώνες και οι επαναστάσεις στον υπόλοιπο κόσμο, απασχολούν τους Έλληνες λογοτέχνες και συνάμα επιδρούν στο έργο (θέματα, ιδέες, τεχνοτροπία), στο δημόσιο λόγο (άρθρα, διαλέξεις) και συνολικά στην πολιτική τους στάση. Πλευρές αυτής της επίδρασης είναι τα παρακάτω: Μια σειρά λογοτεχνικά έργα εμφανιζόμενα από το τέλος της δεκαετίας του 1910 κι έπειτα στην Ελλάδα αποτυπώνουν τα γεγονότα της Επανάστασης, τα βήματα της ΕΣΣΔ, την εμπειρία πνευματικών ανθρώπων από την παραμονή τους στη Σοβιετική Ένωση και ευρύτερα την ανά τον κόσμο ταξική πάλη....