Ο ναός στο Πήλιο με τα 48 αναποδογυρισμένα πιθάρια στην οροφή του
Μια έκπληξη περιμένει τους επισκέπτες του χωριού Μηλιές, στο κεντρικό Πήλιο, μόλις βρεθούν στην κεντρική πλατεία με τον αιωνόβιο γεροπλάτανο.
Ο ναός των Παμμεγίστων Ταξιαρχών αποτελεί ένα χάρμα οφθαλμών και ψυχής, για όσους τον επισκεφτούν από κοντά, καθώς δεν είναι λίγα εκείνα τα στοιχεία που τον κάνουν μοναδικό στο είδος του.
Αρχικά η εξωτερική άποψη με την πολύ λιτή εικόνα του, παρόλο που εσωτερικά ο ναός διαθέτει δώδεκα τρούλους, δεν προϊδεάζει καθόλου για ναό, καθώς επί Τουρκοκρατίας αποφεύγονταν η δημιουργία μεγαλόπρεπων ορδόδοξων ναών για να μην προκαλούν τους Τούρκους.
Αξιοθαύμαστο είναι, επίσης, και το γεγονός ότι η ακουστική του ναού είναι εξαιρετική και οφείλεται τόσο στα 48 αναποδογυρισμένα πιθάρια στην οροφή του, που χρησιμοποιήθηκαν για να ελαφρύνει το βάρος της, όσο και στην ύπαρξη πέντε πηγαδιών στο δάπεδο του ναού. Το συγκεκριμένο στοιχείο αρχιτεκτονικής ακουστικής, μάλιστα, αναφέρεται και στον Αριστοτέλη, ενώ εξηγείται με το φαινόμενο συντονισμού Helmholtz.
Εξαιρετικό είναι και το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού, φιλοτεχνημένο σε ξύλο φλαμουριάς, επικαλυμμένο με φύλλα χρυσού, που απεικονίζει τόσο ανάγλυφα όσο και «κεντημένα» σκηνές από την Κιβωτό του Νώε, καθώς και ζώα και πουλιά της Αφρικής.
Τέλος, άξιες αναφοράς και οι περίπου 300 αγιογραφίες αγίων που δεν είναι ευρέως γνωστοί, καθώς και οι τοιχογραφίες του Νάρθηκα.
Σύντομο ιστορικό
Ο Ιερός Ναός Παμμεγίστων Ταξιαρχών Μηλεών έχει κτιστεί πριν το 1741 και είναι τρίκλιτος Βασιλική με κρυφούς τρούλους. Ο Ναός είναι δισυπόστατος με παρεκκλήσιο των Αγίων Πάντων. Από την προφορική παράδοση γνωρίζουμε, ότι η αγιογράφηση έχει γίνει από Αγιορείτη μοναχό και το τέμπλο, που είναι ξυλόγλυπτο και επιχρυσωμένο από ξύλο φλαμουριάς, έχει κατασκευαστεί από Ηπειρώτες.
Ακόμα ο Ναός δίκαια έχει χαρακτηριστεί, ως η «Αγία Λαύρα» του Πηλίου. Και αυτό γιατί στις 7 Μαΐου 1821 ο Μηλιώτης Διδάσκαλος του Γένους Άνθιμος Γαζής κήρυξε, μετά τη Θεία Λειτουργία, τη Θεσσαλική Επανάσταση.
Ο "Τροχός" της ζωής του ανθρώπου
Εντυπωσιακή είναι η αγιογράφηση του Ναού όπου ξεχωρίζει η "μάχη" του Χριστού με τον Διάβολο και ο "Τροχός" της ζωής του ανθρώπου που αναφέρεται και ως τροχός της τύχης ή Rota Fortunae.
Είναι ίσως η πιο ενδιαφέρουσα παράσταση του πρόναου των Παμμεγίστων Ταξιαρχών, την οποία αντικρίζει ένας προβληματισμένος επισκέπτης, απομονωμένη στη δεξιά γωνία του πρόναου (για πολλά χρόνια ήταν καταχωνιασμένη πίσω από παλιά έπιπλα).
Πρόκειται για μία παράσταση ζωδιακού κύκλου, η οποία δεν συναντάται συχνά σε Ορθόδοξους Χριστιανικούς ναούς.
Ως δημιουργός της παράστασης θεωρείται άγνωστος Αγιορείτης μοναχός, ο οποίος αγιογράφησε τον υπόψη ναό επί 33 έτη στα πρότυπα της διδασκαλίας που προσέλαβε κατά την παραμονή του στο «περιβόλι της Παναγιάς».
Στην απεικόνιση αυτή των Μηλέων η όλη παράσταση επιγράφεται ως: «Ο Μάταιος Βίος του Πλάνου Κόσμου».
Ο τροχός διαιρείται σε τρεις ομόκεντρους κύκλους, στο κέντρο απεικονίζεται ο Μάταιος Κόσμος με τη μορφή εστεμμένου γήινου βασιλέα καθισμένου σε βασιλικό θρόνο.
Στον δεύτερο εσωτερικό κύκλο απεικονίζονται οι τέσσερις εποχές του χρόνου με ανθρωπόμορφους χαρακτήρες. Το Έαρ (άνοιξη) στην κορυφή εκπροσωπεί όμορφος καθισμένος νεανίας, που παίζει ανέμελα τη λύρα του. Το Θέρος φωτίζεται από λαμπερό ήλιο που επιβάλλει στον απεικονιζόμενο θεριστή να φορέσει καπέλο!
Στο Φθινόπωρο εικονίζεται μεσήλικας μαζί με αμνούς και ποιμενική ράβδο, ενώ ο «Χυμών» (χειμώνας) έχει τη μορφή υπερήλικα ντυμένου με γούνα που απλώνει τα χέρια του προς την πυροστιά.
Στον τρίτο εσωτερικό κύκλο εικονογραφούνται και ονοματίζονται τα δώδεκα ζώδια με τους αντίστοιχους μήνες, με μικρή απόκλιση από τον αστρονομικό επιστημονικό ζωδιακό κύκλο.
Στην εξωτερική πλευρά και γύρω από τον κύκλο του Τροχού υπάρχουν επτά ανδρικές μορφές σε διάφορες στάσεις, που αντιστοιχούν στις εξελικτικές φάσεις της ζωής του ανθρώπου, αρχομένης από την γέννηση όπου η ψυχή φαίνεται αγνή σαν άσπρος άγγελος.
Ανάλογες επιγραφές καθορίζουν την πορεία και την ψυχολογία της κάθε επερχόμενης ηλικίας.
Νέος σκαρφαλώνει: «στρέφου, ὦ χρόνε, εν σπουδή όπως ταχὺ ανέλθω», για να φτάσει στην κορυφή του τροχού: «Ἰδού εγγὺς ελήλυθα καθίσαι εις τον θρόνον», να καθίσει στον επίγειο θρόνο της δύναμης και της δόξας και να πει: «ποιος υπάρχει ως εμέ ἤ τις υπέρ…;», ενώ συνεχίζει η αντίστροφη μέτρηση ως τα γεράματα: «Πώς εμέ τον δύστηνον ηπάτησας, ὦ κόσμε».
Σημαντικό σημείο είναι η κορυφή του Τροχού της Ζωής.
Την κατέχει ένας μεσήλικας άντρας, εστεμμένος και καθισμένος σε έναν μεγαλοπρεπή θρόνο σαν βασιλιάς.
Κρατάει στο δεξί του χέρι πυρσό, σύμβολο γνώσης και εμπειρίας και στο αριστερό του χέρι ένα πουγκί παραφουσκωμένο, σύμβολο της δύναμης και του πλούτου και ο οποίος αναφωνεί υπεροπτικά:
«Ποίος υπάρχει ως εμέ και τίς υπέρτερός μου;».
Ταυτόχρονα ένας νέος ανασηκώνεται δυνατά με ορμή και βιάζεται να καταλάβει τη θέση του ώριμου άνδρα της εξουσίας.
«Ανυπόμονα είναι τα νιάτα, η ομορφιά, τα πλούτη, η κυριαρχία, η κοινωνία του προσφιλούς, ας μην εξαπατηθεί από αυτά ο σοφός».
Είναι συγκλονιστική η ανάγνωση, κυρίως από έναν ώριμο σε ηλικία παρατηρητή καθόσον ανέρχονται απευθείας υποσυνείδητα προσωπικά βιώματα διαπιστώνοντας με έκπληξη ότι σε αυτή τη φάση της ζωής του το έχει πει και αυτός τόσο εγωιστικά: πόσο σπουδαίος έγινα επιτέλους, τα έχω όλα, τους ξεπέρασα όλους!
Στη συνέχεια ο Τροχός γυρίζει δεξιά όπου η κλίση του είναι αρνητική και επακολουθούν η σταδιακή πτώση του ανθρώπου, η νοσταλγία και το τέλος.
Ο αγιορείτης μοναχός προβάλει με την παράσταση αυτή μια διαχρονική διδασκαλία.
Αναδεικνύει το μεγάλο πρόβλημα των ανθρώπων σε σχέση με τον θάνατο, προκειμένου να κατανοήσουν και να αποδεχθούν την βία που αυτός εκπροσωπεί σαν ξαφνική και απότομη ρήξη της κανονικότητας και να τονίσει έτσι την ματαιότητα και την πλάνη του βίου τους.
Σαν σταθερό πρότυπο αυτής της κανονικότητας η παράσταση του τροχού τονίζει την περιοδικότητα μέσα στην κυκλική ανανέωση της φύσης και της ζωής.
Τον ήλιο και την σελήνη να ανατέλλουν και να δύουν αέναα, τις εποχές να εναλλάσσονται διαδοχικά, τον σπόρο να πέφτει και να θάβεται στην γη και από εκεί να δημιουργείται, να βλασταίνει καινούργια ζωή.
Κυκλική ανανέωση: γέννηση ζωή θάνατος.
Εντυπωσιακή επίσης είναι η τοιχογραφία με τον Οσιο Σισώη
Απεικονίζεται πάνω από τον ανοιχτό τάφο του Μεγάλου Αλεξάνδρου να αναφωνεί: ''Ορών σε τάφε δειλιώ σου την θέαν και καρδιοστάλακτον δάκρυον χέω, χρέος το κοινόφλητον εις νουν λαμβάνων, πως ουν μέλλω, διελθείν περας τοιούτον. Αι, αι θάνατε τις δύναται φυγείν σε;”
Οι μαθητές του Οσίου Σισώη, οι οποίοι θεωρούνται ως οι πρώτοι που απεικόνισαν τη σχετική σκηνή, την περιγράφουν ως εξής: “Σισώης ο Μέγας εν Ασκηταίς έμπροσθεν του τάφου του βασιλέως των Ελλήνων Αλεξάνδρου, του πάλαι λάμψαντος εν δόξει φρίττει και το άστατον του καιρού και της δόξης της προσκαίρου λυπηθείς, ιδού κλαίει”.
Ο Όσιος Σισώης, απεικονίζεται πάντοτε, σε όλες τις αγιογραφίες του, δίπλα στον τάφο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, αναλογιζόμενος τη ματαιότητα αυτής της ζωής και το αναπόφευκτο του θανάτου.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου