Άντον Τσέχωφ: Ο Γλάρος - Πληροφορίες για το έργο

Ο Άντον Τσέχωφ έγραψε το Γλάρο το 1895. Ήταν το τρίτο πολύπραχτο έργο του. “Κωμωδία σε τέσσερις πράξεις”, το ονομάζει. “Γράφω αυτό το έργο όχι χωρίς ευχαρίστηση, - γράφει στον εκδότη του - μόλο που αισθάνομαι ότι παραβιάζω σημαντικά τις θεατρικές παραδοσιακές συμβάσεις. Είναι μία κωμωδία με τρεις γυναικείους ρόλους και έξι αντρικούς. Με τέσσερις πράξεις, ένα τοπίο (μία λίμνη), πολλή συζήτηση περί λογοτεχνίας, λίγη δράση και πέντε τόνους έρωτα”. Το έργο πρωτοπαίχτηκε στην Πετρούπολη στο θέατρο Αλεξαντρίνσκι στις 17 Οκτωβρίου 1896. Ήταν μία μεγάλη αποτυχία. Ο σκηνοθέτης και οι ηθοποιοί δεν κατάλαβαν ούτε το έργο ούτε τον τρόπο που έπρεπε να παιχτεί. Και από την ανάγκη άμεσης αλλαγής έργου ανέβασαν το Γλάρο πρόχειρα, μ’ ελάχιστες πρόβες. Η αποδοκιμασία του κοινού και του τύπου ήταν κάτι χωρίς προηγούμενο. Ο Τσέχωφ απογοητεύτηκε κι η αρρώστια του επιδεινώθηκε. Γράφει στον εκδότη του: ”Να σταματήσει η εκτύπωση των θεατρικών έργων μου. Δεν θα λησμονήσω ποτέ τη χθεσινή βραδιά! Δεν θα δώσω το έργο μου να παιχτεί στη Μόσχα. Δεν θα γράψω ποτέ πια θέατρο και δε θα ξαναδώσω έργα μου να πέφτουν ακόμη και αν ζήσω εφτακόσια χρόνια!” Ωστόσο ο Τσέχωφ πείστηκε αργότερα με πολύ κόπο απ’ τον Στανισλάφσκι να δώσει το έργο του να ξαναπαιχτεί από το Θέατρο Τέχνης της Μόσχας. Ο θρίαμβος του Γλάρου το 1898 στο Θέατρο Τέχνης με σκηνοθέτη τον Στανισλάφσκι δικαίωσε τον συγγραφέα. Ένας καινούργιος αέρας φύσηξε για το θέατρο. Το παλιό στυλ, η νεκρή παράδοση στην ερμηνεία και στη σκηνοθεσία, ο φορμαλισμός, η “βέκια σκόλα”, η “μανιέρα”, παραχωρούσαν τη θέση τους στην απλότητα και στην αλήθεια. Ο Τσέχωφ που είχε επιστρέψει στην Μόσχα από το εξωτερικό αναθάρρησε και συνέχισε το γράψιμο.

Ο Τσέχωφ με τα ελάχιστα θεατρικά έργα του επηρέασε όσο λίγοι τη νεότερη δραματουργία. Και ιδιαίτερα με την τετραλογία των πολύπραχτων δραμάτων που έγραψε στα τελευταία χρόνια της ζωής του: Το Γλάρο (1895), το Θείο Βάνια (1897), τις Τρεις Αδελφές (1901), και το Βυσσινόκηπο (1904). Το θέατρο του Τσέχωφ ονομάστηκε θέατρο φανταστικού ρεαλισμού, θέατρο ψυχολογικών λεπτομερειών και αναδιάπλασης της πραγματικότητας. Καμία τεχνική του παραδοσιακού θεάτρου δεν μπορεί να αποδώσει τις λεπτές ψυχολογικές αποχρώσεις των χαρακτήρων του τσεχωφικού θεάτρου.

Στα έργα του Τσέχωφ δεν υπάρχει ο λεγόμενος μύθος. Δεν υπάρχουν συνταρακτικά γεγονότα. Φαινομενικά μας παρουσιάζεται η απλή καθημερινή ζωή που κυλάει. “Αυτή η ανιαρή, κουτή, βρώμικη, ρούσικη επαρχιακή ζωή” της εποχής εκείνης. Αντίθετα από το ρομαντικό, ηρωικό ή μελοδραματικό θέατρο, που προβάλλει έναν κεντρικό ήρωα ή ένα ζεύγος ηρώων σε εξαιρετικές στιγμές της ζωής τους με τον μύθο να εξαντλείται γύρω από αυτούς, στο θέατρο του Τσέχωφ τη θέση του ήρωα παίρνει τώρα μία ομάδα ανθρώπων, μία μικρή κοινωνία, που μοιράζονται τη σκηνική δράση και τα πρόσωπα αυτά δεν είναι ούτε μοναδικά ούτε ηρωικά. Είναι άνθρωποι καθημερινοί, πολύ οικείοι και γνωστοί σε μας. Οι πιο πολλοί έχουν και από ένα όνειρο κρυφό που ποτέ δεν πραγματοποιείται.

Στην Ελλάδα δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Ηλύσια (έτος Α΄, τ. Α΄, 1906, σελ. 83-151) και πρωτοπαρουσιάστηκε από το θίασο της Μ. Κοτοπούλη, το 1932.

Τα πρόσωπα του έργου

Ειρήνη Νικολάγεβνα Αρκάντινα, ηθοποιός

Κωνσταντίν Γαβρίλοβιτς Τρέπλιεβ, γιός της

Πιοτρ Νικολάγιεβιτς Σόριν, αδελφός της

Νίνα Μιχαήλοβνα Ζαρέτσναγια, νεαρή κοπέλα, κόρη πλούσιου κτηματία

Ηλία Αθανάσεβιτς Σαμράεβ, απόστρατος υπολοχαγός, επιστάτης του Σόριν

Παλίνα Αντρέγεβνα, γυναίκα του

Μάσσα, Μαρία Ηλινίτσνα, κόρη του

Μπάρις Αλεξέγιεβιτς Τριγκόριν, συγγραφέας

Ευγκένιη Σεργκέγεβιτς Ντορν, γιατρός

Συμεών Συμεόνοβιτς Μεντβεντένκο, δάσκαλος

Γιάκωβ, εργάτης

Ένας μάγειρας

Μια υπηρέτρια

Το έργο παίζεται μέσα στο σπίτι του Σόριν και στον κήπο. Ανάμεσα στην τρίτη και τέταρτη πράξη έχουν περάσει δύο χρόνια.

Πηγή: Παγκόσμιο Θέατρο, Άντον Τσέχωφ - Τόμος Ά, Εκδόσεις Δωδώνη