Φάρος του Πνεύματος

  «Tαξίδεψε. Γνώρισε τη μελαγχολία των καραβιών, τα κρύα ξυπνήματα κάτω απ’ την τέντα, τον ίλιγγο των τοπίων και των ερειπίων, την πίκρα των εφήμερων δεσμών. Ξαναγύρισε. Έκανε κοσμική ζωή, είχε και άλλους έρωτες ακόμη. Μα η αδιάκοπη θύμηση του πρώτου τούς επισκίαζε όλους. Κι έπειτα, η ορμή του πόθου, το άνθισμα των αισθήσεων είχε χαθεί. Οι πνευματικές του φιλοδοξίες επίσης τον είχαν εγκαταλείψει. Πέρασαν χρόνια κι αυτός έσερνε παθητικά τη στειρότητα της σκέψης του και την αδράνεια της καρδιάς του». Γράφει η Νίκη Παπάζογλου Σ’ αυτές τις γραμμές συμπυκνώνεται η θεματική της «Αισθηματικής Αγωγής», του κορυφαίου μυθιστορήματος του γάλλου λογοτέχνη, Γκουστάβ Φλωμπέρ. Αισθηματικό ρομάντζο, αυτοβιογραφικό τεκμήριο, ιστορικό μυθιστόρημα ή χρονικό της επανάστασης του 1848, η «Αισθηματική Αγωγή» εδώ και ένα αιώνα δεν παύει να αντιμετωπίζεται ως ένα έργο που αποτυπώνει τα μοτίβα μιας εποχής, εκφράζοντας ταυτόχρονα μια ορισμένη σύγχυση ιδεών. Πρόκειται για μια ιστορία συναισθημάτων, μια ηθική ...

47. Αόρατος Άνθρωπος - Ραλφ Έλισον   «Είμαι ένας αόρατος άνθρωπος. Όχι, δεν είμαι φάντασμα από εκείνα που στοίχειωναν τον Έντγκαρ Άλαν Πόε, ούτε είμαι κανένα από εκείνα τα εκτοπλάσματα του Χόλιγουντ [...] Είμαι αόρατος απλώς επειδή οι άνθρωποι αρνούνται να με δουν. Όπως οι ασώματες κεφαλές που βλέπετε καμιά φορά στο τσίρκο, είναι σαν να με περιβάλλουν παραμορφωτικοί καθρέφτες. Όσοι με πλησιάζουν βλέπουν μόνο όσα με περιβάλλουν, τον εαυτό τους, ή θραύσματα της φαντασίας τους - για την ακρίβεια, βλέπουν τα πάντα και τους πάντες εκτός από εμένα»... Όπως δεν έχει μορφή έτσι δεν έχει και όνομα, ο πρωτοπρόσωπος αφηγητής και συνάμα πρωταγωνιστής του «Αόρατου Ανθρώπου» του Έλισον, ένα μυθιστόρημα που εκδόθηκε με αφορμή το ομότιτλο μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας του Χ. Τζ. Γουέλς που κυκλοφόρησε στη Μεγάλη Βρετανία το 1897. Στο πρώτο βιβλίο ο αόρατος άνθρωπος, είναι στην ουσία ένας φοιτητής της χημείας ονόματι Γκρίφιν, ο οποίος ανακαλύπτει τη συνταγή που μπορεί να τον κάνει αόρατο· έτσ...

46. Οι Άθλιοι - Βίκτωρ Ουγκώ   «Oι Άθλιοι γράφτηκαν για όλα τα έθνη. Δεν ξέρω αν θα διαβαστούν απ' όλους, όμως εγώ για όλους τούς έγραψα. Όπου ο άνθρωπος ζει αμόρφωτος και απελπισμένος, όπου η γυναίκα πουλάει το κορμί της για μια μπουκιά ψωμί, όπου το παιδί υποφέρει από αγραμματοσύνη κι από έλλειψη παιδείας, το βιβλίο των «Αθλίων» χτυπά την πόρτα φωνάζοντας δυνατά: “Ανοίξτε μου! Έρχομαι για σας!” Στο σκοτεινό σημείο όπου βρίσκεται ο σημερινός πολιτισμός, ο άθλιος ονομάζεται άνθρωπος που αγωνιά κάτω απ' όλα τα κλίματα και τα καθεστώτα και που στενάζει σ' όλες τις γλώσσες» έγραψε ο συγγραφέας των Αθλίων Βίκτωρας Ουγκό αμέσως μόλις τελείωσε το μυθιστόρημά του που έμελλε να γίνει το δημοφιλέστερο του 19ου αιώνα. Αυτή είναι γνωριμία μας με το περίφημο Γιάννη- Αγιάννη , τον πρωταγωνιστή των Αθλίων του Βίκτωρος Ουγκό ενός βιβλίου αρχέτυπου και μνημείου της παγκόσμιας λογοτεχνικής κληρονομιάς. Η κιβωτός των Αθλίων περιλαμβάνει από μια αθάνατη ιστορία αγάπης μέχρι μια σχεδόν αστυνομ...

45. Η βουή και η Μανία - Γουίλιαμ Φώκνερ   «Ο Ιάσων και η Καρολίνα έχουν τρεις γιους και μια κόρη. Η κόρη, η Κάντυ αποπλανάται από τον Ντάλτον Άμες και οδηγείται στην αναζήτηση συζύγου…». Ο Ουίλιαμ Φώκνερ σταματά την αφήγηση εδώ και ξεκινά μια άλλη ιστορία. Άλλωστε η σκέψη του συγγραφέα δεν ακολουθεί τη γραμμική αφηγηματική πορεία, αλλά ανακατώνει  συνέχεια τα κομμάτια της ιστορίας όπως τις κάρτες της τράπουλας, γι’ αυτό και είναι μάταιο να αναζητήσει ο αναγνώστης την εστίαση του κλασσικού μυθιστορήματος όπως και το θέμα. Ο ευνουχισμός του Μπέντζυ, ο άτυχος έρωτας της Κάντυ, η απόπειρα αυτοκτονίας του  Κουέντιν, το μίσος του Τζέισον για την ανεψιά του, κάθε επεισόδιο, από τη στιγμή που θα συντεθεί, ανακαλεί άλλα και κατά βάθος όλα τα άλλα επεισόδια είναι συνδεδεμένα με αυτό.  Στην πραγματικότητα όμως τίποτα δε συμβαίνει, η ιστορία δεν εξελίσσεται. Την ανακαλύπτουμε πίσω από κάθε λέξη, σαν ένα επαχθές και μισητό παρόν, που η έντασή του ποικίλει ανάλογα με την περίστασ...

44. Η φιλοσοφία του Μπουντουάρ - Μαρκήσιος ντε Σαντ   Αν και το γνωστότερο μυθιστόρημά του είναι οι «120 μέρες στα Σόδομα», ίσως το αξιότερο να διαβαστεί, χαρακτηριζόμενο από πολλούς φιλοσοφικό ανάγνωσμα κατά της αστικής τάξης, να είναι η «Φιλοσοφία του Μπουντουάρ».Κι η αλήθεια είναι πως το εικονοκλαστικό έργο του Μαρκήσιου ντε Σαντ, το σύγχρονο αυτό συμπόσιο, ανοίγει μαύρες τρύπες στο ψεύτικο φωτοστέφανο που σφετερίζεται το άτομο στην αστική κοινωνία. Ο ακόλαστος και δεινός φιλόσοφος Ντολμανσέ, ένα νεαρό μέλος της γαλλικής αριστοκρατίας, σαν στο ρόλο της Διοτίμας, μυείται τη θεωρία και τη πράξη της ανατρεπτικής σαδικής κοσμοαντίληψης. Με τον τρόπο αυτό φέρνει στην επιφάνεια τα αλληλοσυγκρουόμενα στοιχεία του ασυνείδητου, και ταράζει με την «πορνογραφική» του επιφάνεια όλες τις κοινωνίες κι όλα τα καθεστώτα από την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης ως τις μέρες μας. Άλλωστε όπως ξεκάθαρα διευκρινίζεται στην εισαγωγή το έργο απευθύνεται στους ελευθέριους: «Ηδονιστές όλων των ηλικιών, ό...

43. Τενεκεδένιο Ταμπούρλο - Γκύντερ Γκρας   «Σήμερα ο Όσκαρ λέει απλώς: η πεταλούδα έπαιζε ταμπούρλο. Έχω ακούσει λαγούς, αλεπούδες και ασβούς να παίζουν ταμπούρλο με τα μπροστινά τους πόδια καθώς οσμίζονται τον κίνδυνο. Για τα βατράχια λένε πως όταν χαλούν τον κόσμο σαν μικροί τυμπανιστές προμηνύεται κακοκαιρία. Για τον δρυοκολάπτη πως χτυπώντας το ξύλο με το ράμφος του βγάζει τα έντομα απ’ την κρυψώνα τους. Τέλος ο άνθρωπος χτυπά νταούλια, τύμπανα, μεταλλικά τύμπανα, κύμβαλα, ταμπούρλα. Γράφει η Νίκη Παπάζογλου Μιλά για τουμπανιασμένα πτώματα, για περίστροφα που ο κύλινδρός τους θυμίζει τύμπανο, για επαναληπτικά πυρά όμοια με σφυροκόπημα τυμπάνου ή για τυμπανοκρουσίες και εννοεί επιδεικτική και θορυβώδη διαφήμιση. Τύμπανα συνάζουν τον κόσμο, κρουστά τον συνοδεύουν στον τάφο. Υπάρχουν μικροί και μεγάλοι τυμπανιστές. Υπάρχουν συνθέτες που γράφουν κοντσέρτα για έγχορδα και κρουστά. Σας θυμίζω και τις μέχρι τούδε απόπειρες του Όσκαρ, μα όλα τούτα δεν είναι τίποτε μπροστά στο ρεσιτάλ ...

42. Το πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέι - Όσκαρ Ουάιλντ  «Ηλίθιο», «αδέξιο», «ανιαρό», «σαχλό», «αηδιαστικό», «βρομερό», «γέννημα της λεπρώδους λογοτεχνίας των Γάλλων Decadents», «μπουρδολογία» ήταν μόνο μερικά από τα αβρά λόγια με τα οποία υποδέχτηκε η αγγλική κριτική το «Πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέι». «Αφήστε το βιβλίο μου, σας παρακαλώ, στην αθανασία που του αξίζει», απαντούσε χωρίς ίχνος συστολής ο Oσκαρ Ουάιλντ. Και όπως αποδείχτηκε είχε δίκιο αφού ο Ντόριαν Γκρέι, εκατόν δέκα ετών και πλέον πια, μέχρι και σήμερα εξακολουθεί να τέρπει, να γοητεύει και να βάζει τους αναγνώστες σε σκέψεις. Το μυθιστόρημα, «Το πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέι», το οποίο προκάλεσε την βικτοριανή ηθική και οδήγησε τον συγγραφέα του ακόμα και στη φυλακή συνεχίζει να αποτελεί έως και σήμερα το γνωστότερο  έργο του κι ένα από τα κορυφαία έργα της κλασσικής λογοτεχνίας. Ο «μύθος» του Ντόριαν Γκρέι είναι λίγο ως πολύ γνωστός: η άνοδος και η πτώση ενός νεαρού άγγλου αριστοκράτη του 19ου αιώνα, ενός δανδή σε τέ...

41. Το Βιβλίο της Ανησυχίας - Φερνάντο Πεσσόα   «Γράφω, λυπημένος, στο ήσυχο δωμάτιό μου, μόνος όπως υπήρξα πάντα, μόνος όπως θα υπάρχω πάντα. Κι αναρωτιέμαι αν η φωνή μου, φαινομενικά τόσο ασήμαντη, δεν ενσαρκώνει την ουσία χιλιάδων φωνών, τη δίψα να μιλήσουν χιλιάδων ζωών, την υπομονή εκατομμυρίων ψυχών υποταγμένων σαν την δική μου στο καθημερινό πεπρωμένο, στο ανώφελο όνειρο, στην ελπίδα που δεν αφήνει ίχνη. Αυτές τις στιγμές η καρδιά μου χτυπά πιο δυνατά γιατί έχω συνείδηση πως υπάρχει»… γράφει  ο Φερνάντο Πεσσόα, στο «Βιβλίο της Ανησυχίας», ένα βιβλίο που θα τον απασχολήσει σχεδόν σε όλη την ενήλικη ζωή του. Από το 1913, που ο Πεσσόα δημοσίευσε σ' ένα λογοτεχνικό περιοδικό ένα απόσπασμα με την υπογραφή του, έως το 1935, τη χρονιά του θανάτου του, γράφει με κάποια διαλείμματα χωρίς όμως να το εγκαταλείψει ποτέ, «Το βιβλίο της ανησυχίας». Όμως στα τέλη της δεκαετίας του 20 αποφασίζει πως θα το εκδώσει με το όνομα του ημιετερώνυμου του, Μπερνάρντο Σοάρες, ενός βοηθού λογιστή...

  «Κάποιος θα πρέπει να συκοφάντησε τον Γιόζεφ Κ., γιατί χωρίς να έχει κάνει τίποτα κακό, ένα ωραίο πρωί συνελήφθη. Η μαγείρισσα της σπιτονοικοκυράς του, που πάντα έφερνε το πρωινό στις οκτώ, στην προκειμένη περίπτωση δεν εμφανίστηκε. Αυτό δεν είχε ξανασυμβεί. Ο Κ. περίμενε λίγο ακόμα παρακολουθώντας από το μαξιλάρι του τη γριά απέναντι που έμοιαζε να τον κοιτάζει με περιέργεια, ακόμα και γι' αυτή ασυνήθιστη, αλλά μετά παραξενεμένος και συγχρόνως πεινασμένος, χτύπησε το κουδούνι. Αμέσως ακούστηκε χτύπημα στην πόρτα και μπήκε κάποιος άντρας που ποτέ δεν τον είχε ξαναδεί στο σπίτι. Ήταν λεπτός και συγχρόνως γεροδεμένος[…]» Ο Γιόζεφ Κ., είναι ένα άτομο μοναχικό. Δεν ζει όμως στο περιθώριο της κοινωνίας, αντίθετα κατέχει μια διακριτή θέση, είναι τραπεζικός υπάλληλος. Ένα πρωί συλλαμβάνεται για ένα έγκλημα που αγνοεί και για το οποίο δεν πρόκειται να μάθει ποτέ τίποτα. Αρχικά όλα διαδραματίζονται με μάλλον κωμική διάθεση. Όταν οι δύο εντελώς συνηθισμένοι κύριοι εμφανίζονται στο σπίτι το...

39. Το μαγικό βουνό - Τόμας Μάν   «Ο αφηγητής δεν θα ξεμπερδέψει στο άψε-σβήσε με την ιστορία του Χανς. Οι επτά ημέρες μιας εβδομάδας δεν θα αρκέσουν, ούτε και επτά μήνες. Το καλύτερο είναι να μην του είναι ξεκάθαρο από πριν πόσος γήινος χρόνος θα περάσει ενόσω τον κρατά σαγηνεμένο το Μαγικό Βουνό»... Στο μαγικό βουνό μοιάζει σαν να μην συμβαίνει τίποτα, σαν ο χρόνος να μην κυλάει. Ο νεαρός Χανς Κάστορπ, από την εμπορική πόλη του Αμβούργου, καταφτάνει, για μια επίσκεψη τριών εβδομάδων στον άρρωστο εξάδελφό του Γιόαχιμ Τσίμσεν, σ' ένα σανατόριο της Ελβετίας, τοποθετημένο πάνω σε ένα βουνό των Άλπεων. Η ατμόσφαιρά του, σε μαγεύουσα αντίθεση με το συνηθισμένο βορειογερμανικό περιβάλλον, κάνει τον πεδινό πρωταγωνιστή να αισθάνεται, ξαφνικά, μεταφυτευμένος στην αραιά ατμόσφαιρα των ψηλών βουνών, σ' ένα κλίμα που δε θεραπεύει μόνο τον ασθενή, αλλά κάνει και την υπολανθάνουσα, στον υγιή, ασθένεια να ξεσπάσει. «Έχουν έναν τρόπο εδώ να διαχειρίζονται τον ανθρώπινο χρόνο - είναι απίστευτ...